نوع مقاله : مقاله پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
The book Naqd-e Qur'ān (The Critique of The Quran) by Dr. Soha, in an over 850 pages, compiles doubts about the Qur'ān and portrays the Quran as a human work while denying revelation and religions. In his work, Dr. Soha presents fatalism as one of the fundamental harms of religious governance; a harm that, in his view, leads to human indifference toward individual and social changes, general stagnation, and acceptance of domination and oppression. The present research, employing library-based documentary methods, descriptive-analytical approach, and content analysis of texts, seeks to clarify whether belief in deterministic fate can be regarded as a harm in Islamic governance -particularly among rulers- and whether it hinders the development and progress of the Islamic societies. The findings of this study indicate that fatalism, in the sense of deterministic predestination, is an unwarranted attribution to the Quran and Sunnah, often stemming from superficial interpretations or incorrect understandings of the Divine concepts. In this regard, the perspective of Martyr Motahhari holds particular importance. He criticizes deterministic thought, emphasizes the role of human will and free choice in individual and social destiny, and considers fatalism contrary to the spirit of Islam and an obstacle to the flourishing of societies. In explaining verses that attribute tyrannical rule to God, it becomes evident that dominion and governance are known as a Divine blessing for the worthy and a curse and means of trial for those lacking qualification. Furthermore, traditions that call for acceptance of oppressive governments are incompatible with Islam's logic of struggle against injustice and appear to have been fabricated to legitimize corrupt systems.
کلیدواژهها English
نتیجهگیری
1- تقدیرگرایی بهمثابه سرنوشتباوری جبری، نه تنها آموزهای اسلامی نیست، بلکه نوعی نسبت ناروا و تهمت به قرآن و سنت تلقی میشود که گاه بر پایه منابع ضعیف یا تلقی نادرست شکل گرفته است.
2- مفهوم تقدیر در اسلام ناظر به دو گونه است: تقدیرهای متغیر مانند رزق و کارها که در حیطه اراده و اختیار انسان قرار دارند؛ تقدیرهای حتمی مانند مرگ، که در دایره مدیریت الهیاند، اما بهمعنای نفی اختیار نیستند.
3- اختیار انسان، امری فطری و بدیهی است که اگر دچار آلودگیهای فکری نشود، از سوی همگان پذیرفته میشود. مباحث جبر و تفویض بیشتر در سطح نظریات علمی مطرح بوده و درمقامعمل انسان بر اساس اراده خویش تصمیم میگیرد.
4- جمع میان آیات ظاهر در جبر و آیات دالّ بر اختیار، نهتنها ممکن بلکه ضروری است. تحلیل نهایی مستلزم فهم مجموعهنگر آیات و روایات است، نه انکار گزینشی بخشی از آنها؛ چنانکه روش معتبر در کلام اسلامی همین است.
5- مفهوم «ملک» در قرآن، نوعی موهبت الهی است که برای اهل آن نعمت است و برای افراد فاقد صلاحیت، نقمت و ابزار آزمایش الهی تلقی میشود و هرگز بهمعنای تأیید ستم و جبر نیست.
6- روایاتی که بر پذیرش حکومتهای ظلم تأکید دارند، با منطق عدالتخواهی و آزادیطلب اسلام در تضادند و بهنظر میرسد با انگیزههای سیاسی جعل شده باشند؛ چرا که روح اسلام همواره ضد ظلم و طغیان بوده است.
7- برخلاف تصور رایج، اعتقاد صحیح به تقدیر در اسلام، زمینهساز پیشرفت علمی و توسعه عقلانی است؛ زیرا موجب توجه به سنتهای الهی، برنامهریزی مبتنی بر شناخت نظام علّی جهان و تلاش مستمر برای کسب مراتب بالاتر خواهد شد.
