عقل و دین

عقل و دین

نقش عقل در رفتار انسان بر اساس روایات علوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد غفوری منش 1
حمید حمیدیان 2
1 دانشجوی دکتری علوم ومعارف نهج البلاغه، دانشگاه میبد، (نویسنده مسئول)،
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد
چکیده
تا کنون و به صورت جداگانه پژوهش­های متعددی با موضوع «عقل» در حوزه معرفت­شناسی و نیز موضوع «رفتار» در حوزه اخلاق و تربیت صورت پذیرفته است. نوشتار پیش­رو، با محوریت کلام امام علی (علیه­السلام) به مطالعه میان­رشته­ای موضوع «عقل و رفتار» پرداخته است؛ زیرا بدون شک روایات امیرالمؤمنین (علیه­السلام)، به­عنوان یکی از منابع مهم در پژوهش­ها و نظریه­پردازی­های اسلامی محسوب می­شود. در این مقاله، تلاش گردیده تا چیستی و چگونگی ارتباط عقل و رفتار و نیز ابعاد و زوایای مختلف آن ارائه گردد. یافته­های این پژوهش نشان­دهنده "سیر تکاملی و تنازلی" دو­سویه است. از سویی، از روایات بسیار به­دست می­آید که چگونگی رفتار فرد و جامعه، نشانگر میزان و سطح رشد عقل آنان است. همچنین با دقت در دیگر روایات، دریافت می­گردد که انسان، با عقل خویش در سه ساحت و حوزه رفتارشناسی، رفتارگرایی و رفتارسازی ورود پیدا می­کند. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی، مسئله مذکور را در احادیث علوی موردِ­بررسی قرار داده است.
کلیدواژه‌ها
امام علی(علیه‌السلام)
ارتباط
عقل
رفتار
انسان

موضوعات

عنوان مقاله English

The role of reason in human behavior based on Alavi traditions

نویسندگان English

mohammad ghafoorimanesh 1
hamid hamidian 2
1 PhD student at Nahj al-balagheh knowledge and education, Meybod University, (Corresponding author)
2 Assistant professor at tafsir and knowledge of the Qur'an, Meybod University,
چکیده English

So far, several researches have been conducted separately on the subject of "intellect" in the field of epistemology and also on the subject of "behavior" in the field of ethics and education. The following article, with the focus on the words of Imam Ali (AS), has studied subject of "intellect and behavior" in the interdisciplinary approach. Undoubtedly, the Hadiths of Amir al-Mo'menin (AS) are considered as one of the important sources in Islamic researches and theories. In this article, an attempt has been made to present what and how intellect and behavior relate to each other, as well as the various dimensions and angles of it. The findings of this study indicate a two-way "evolution and decline". Based on many Hadiths, the behavior of the individual and society indicates the extent and level of development of their intellect and based on some other Hadiths, man, with his intellect, enters the three fields of cognitive behavior, behaviorism and behavior construction. This research has studied the mentioned issue in Imam Ali hadiths by descriptive-analytical method.

کلیدواژه‌ها English

Imam Ali (AS)
relationship
reason
behavior
human

  1. قرآن کریم

    1. آشتیانی، سید جلال الدین، (۱۳۷۲)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم، مرکز انشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    2. ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1390)، شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، تهران، انتشارات حکمت.
    3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1395)، الهیات نجاة، مترجم: سیدیحیی یثربی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
    4. ابن‌عربی، محی‌الدین، (1400)، فتوحات مکیه، ترجمه: محمد خواجوی، چاپ هفتم، تهران، نشر مولی.
    5. اخلاقی، مرضیه. (1398)، شرح حکمة الاشراق شهاب الدین یحیی سهروردی، ج 1، تهران، انتشارات دانشگاه هنر.
    6. پورنامداریان، تقی، (1394)،  عقل سرخ (شرح و تأویل داستان‌های رمزی سهروردی)، تهران، انتشارات سخن، چاپ سوم.
    7. سهروردی، شهاب‌الدین، (1380)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1و2و3، تصحیح: هانری کربن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    8. شاهجویی، محمدامین، (1384)، مجموعه مقالات هانری کربن، تهران، نشر حقیقت.
    9. شایگان، داریوش، (1392)، آفاق تفکرمعنوی در اسلام ایرانی، ترجمه: باقر پرهام، تهران، فرزان روز.
    10. شهرزوری، شمس الدین محمد، (1380 )، شـرح حکمـة الاشـراق، تصـحیح: حسـین ضـیائی تربتـی، تهـران، پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
    11. شیرازی، صدرالدین محمد، (1382)،  الاسفار الاربعة، تحقیق و تنظیم: رضا اکبریان،  تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    12. شیرازی، قطب الدین، (1380)،  شرح حکمه الاشراق، مقدمه: مهدی محقق، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی.
    13. طباطبایی، محمدحسین، (1399)، شیعه در اسلام، چاپ هفدهم، قم، انشارات بوستان کتاب.
    14. ____________________، (1423ق). نهایــة الحکمــة. تعلیق و تصحیح: عباسعلى زارعـى سـبزوارى. قـم، مؤسسة النشر الاسلامى.
    15. غفاری، محمد خالد، (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
    16. قیصری، داوود، (1393)، شرح قیصری بر فصوص الحکم ابن‌عربی، ترجمه: محمد خواجوی، تهران، نشر مولی
    17. کربن، هانری، (1374)، ارض ملکوت، ترجمه: ضیاءالدین دهشیری، تهران، انتشارات طهوری.
    18. ___________، (1387)،  ابن‌سینا و تمثیل عرفانی، ترجمه: انشاءالله رحمتی، تهران، انتشارات جامی.
    19. لاهیجی، بهایی، (1373)، رساله نوریه در عالم مثال، مقدمه: سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی حوزه هنری.
    20. هروی، محمد، (1363)، انواری، تهران، نشر امیر کبیر.
    21. یزدان‌پناه، سیدیدالله، (1391)، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهاب‌الدین سهروردی. ج 1و2. تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.