عقل و دین

عقل و دین

بررسی مقایسه ای اقتضائات الهیاتی برهان وجودی (تقریر هگل) و برهان صدیقین (تقریر صدرالمتألهین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد قطبی 1
حبیب الله دانش شهرکی 2
فرح رامین 3
1 .دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه قم nameyenow@gmail.com
2 استادیار گروه فلسفه وکلام اسلامی دانشگاه قم
3 دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه قم
چکیده
 
 در مقاله حاضر برهان وجودی و برهان صدیقین به این دلیل مورد بررسی مقایسه ای قرار می گیرند که هریک نظرگاه مابعدالطبیعی خاصی (اصالت ایده و اصالت وجود) را نمایندگی می کنند. فرض بر این است که با لحاظ این نمایندگی تصور صحیح تری از نسبت میان این دو برهان حاصل می شود. با توجه به ابتنای برهان وجودی بر اصالت ایده، و با توجه به تحول بنیادین اصالت ایده در دوران جدید نسبت به پیش از آن، تقریری که از این برهان در دو دوره ی مذکور ارائه می شود متفاوت خواهد بود و بر این اساس نمی توان غایات واحدی را به هردو تقریر از برهان وجودی نسبت داد. از این رو در بررسی مقایسه ای میان برهان صدیقین و برهان وجودی لحاظ این نکته ضروری است. طرح دو تقریر متفاوت از برهان وجودی به ما کمک میکند تا نحوه تناظر و تباعد میان این دو برهان را بهتر به فهم آوریم و همچنین فهم بهتری از بنیانهای مابعدالطبیعی برهان وجودی پیدا کنیم. بر این اساس تباعد میان برهان وجودی با تقریر آنسلمی و تقریر هگلی آشکار خواهد شد و همچنین به تناظر برهان صدیقین با برهان وجودی آنسلمی و تباعد آن با برهان وجودی هگلی پی خواهیم برد.
 

تازه های تحقیق

) نتیجه ­گیری

آنچه در بررسی مقایسه­ای برهان وجودی به روایت هگل، و برهان صدیقین به روایت صدرالمتألهین، در نگاه نخست مورد توجه قرار می­گیرد، مبادی متفاوت این دو برهان است. همان­طور که در مباحث فوق نیز روشن گردید، ماهیت برهان وجودی بررسی مفهوم خداوند از جهت نسبت آن با وجود او است که با بررسی کیفیت این مفهوم، منشأ آن به­مثابه­ی حقیقتی ورای ذهن بشر، و غایتی که تأمین می­کند، تصدیق واقعیت خداوند حاصل می­گردد. تقریر آنسلمی از برهان وجودی مقتضی پذیرش این است که هر دانشی به ذات مطلق حاصل ایمان، طلب مؤمن، و اشراق الهی است و فرایندی برای صیرورت انسان در جهت بازگشت به ذات مطلق با یک جهت­گیری عمودی است. دلیل این امر باور به تقدم ذهن الهی به­مثابه­ی جایگاه مثل بر فاعل شناسای انسانی، و غایت بودن برای آن است.

در برهان صدیقین، نقطه­ی آغاز حقیقت وجود است و ذهن و محتوای آن نیز بر حسب وجود تعریف می­شوند. در این­جا نیز کیفیت طی طریق در فرایند برهان متضمن یک جهت­گیری عمودی برای صیرورت انسان است. در این مورد می­توان چنین نتیجه گرفت که علی­رغم تفاوت مبادی در برهان وجودی آنسلمی و برهان صدیقین، نسبت تناظر میان برهان وجودی با تقریر آنسلم و برهان صدیقین برقرار است، زیرا هر دو مورد ناظر به حصول غایاتی متناظر است.

بر خلاف برهان وجودی آنسلم، مفهوم خداوند در برهان وجودی هگل صرفاً کیفیتی درون­باشنده دارد و تمامیتی تلقی می­شود که عقل را در فرایند خودپروری خویش آن را فعال می­سازد و به آن حیات می­بخشد. این حیات فرایند تکاملی است که به بشریت در مجموع تعلق دارد و هیچیک از افراد انسانی به­تنهایی قادر به وصول به مقام شهود حق نیستند. در این تقریر مطلق امری از پیش محقق نیست، بلکه امری رو به تحقق است که در سیر خویش در تاریخ به غایت خویش نزدیک می­شود و بر این اساس جهت­گیری صیرورت بشری در اینجا تاریخی و بنابراین افقی است. از­این رو نمی­توان میان برهان وجودی با تقریر هگلی، و برهان وجودی با تقریر آنسلم غایتی متناظر در نظر گرفت و از آن­جا که چنین استنباط شد که برهان وجودی آنسلمی و برهان صدیقین متناظرند، می­توان نتیجه گرفت که برهان وجودی هگلی با برهان صدیقین غایاتی متناظر ندارند و از همه­ی این موارد می­توان حکم به تناظر میان فلسفه­ی آنسلم و اصالت ایده مسیحی با حکمت صدرایی، و عدم تناظر میان این دو با فلسفه­ی هگل داد

 

کلیدواژه‌ها
اصالت ایده
اصالت وجود
برهان صدیقین
برهان وجودی
صیرورت
امر مطلق

عنوان مقاله English

Comparative review of thological requirements of Hegel ontological argument with sadra seddiqin argument

نویسندگان English

Ahmad Ghotby 1
Hbibollah Danesh Shahraki 2
Farah Ramin 3
1 .Ph.D student of philosophy of Qom University. nameyenow@gmail.com
2 . Assistant Professor of philosophy and theology of Qom University. mr.dehghan91@yahoo.com
چکیده English

 
 
In this paper, we compare between Ontological Argument and Seddiqin Argument and we assume that these Arguments represent two metaphysical point of view (Idealism and Originality of Being) and we assume that with regarding this representation, we can thought on these argument in more correct way. In our view, Ontological Argument  is based on Idealism, and Idealism gone a fundamental change from premodern to modern period, for this reason, Ontological argument gone a fundamental change  and this change entails to fundamental different  in  the  sense of final consequence of this argument and by this reason, it is necessary  that we regard this difference. Given that Presentation of two readings of ontological argument, we can find which reading of ontological argument Correspondence with seddiqin argument and which one diverge from it. Meanwhile, Given that different bases in Ontological Argument and Seddiqin Argument, we can obtain a more correct understand of  metaphysical background of Ontological argument.
 
 

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Idealism
Originality of Being
Seddiqin Argument
Ontological Argument
Becoming
Absolute

  1.  

    1. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم،(1981)، الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة (با حاشیه علامه طباطبائى)، 9جلد، دار إحیاء التراث العربی - بیروت، چاپ: سوم. .
    2. ---------------، (1360)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة،جلد 1، مرکز نشر دانشگاهى، چاپ: دوم. .
    3. --------------، (1360)، اسرار الآیات ( تحقیق خواجوى )، 1جلد، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی، تهران، چاپ: اول. 
    4. طباطباِیی، محمد حسین‌،(1367)، نهایة­ الحکمه‌، انتشارات‌ الزهراء، تهران‌. . 
    5. عبودیت، عبدالرسول،(1390)، خطوط کلی حکمت متعالیه، سمت، و مؤسسه­ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    6. --------------------- ، (1386)، تقریری از برهان صدیقین، مجله­ی معارف عقلی، تابستان، شماره­ی 6.  
    7. کاپلستون، فردریک، (1368)، تاریخ فلسفه، جلد 1، ترجمه­ی سیدجلال­الدین مجتبوی، انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات سروش.
    8. ----------------،(1382)، جلد 7، ترجمه­ی داریوش آشوری، انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات سروش.
    9. مطهری، مرتضی،(1369)، شرح منظومه، انتشارات حکمت، چاپ چهارم. 
    10. منزه، مهدی و کاوندی، سحر،(1396)، ملاصدرا؛ وحدت تشکیکی یا وحدت شخصی، دوفصلنامه­ی علمی­پژوهشی حکمت صدرایی، سال پنجم، شماره­ی دوم، بهار و تابستان. 
    11. هگل، گئورگ ویلهلم فردریش، (1356)، عقل در تاریخ، حمید عنایت، چاپ اوّل، مؤسسه انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف.

    منابع لاتین

    1. Anselm, Saint, (2017), Archbishop of Canterbury, Basic writings, edited and translated by Thomas Williams, Hackett Publishing Company, Inc, www.hackettpublishing.com.
    2. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich, (2001),  The Philosophy of History, With Prefaces by Charles Hegel and the Translator, J. Sibree, M.A, Batoche Books, Kitchener, Ontario, Canada. 
    3. ---------------, (1990),  Lectures on The History of Philosophy, VolumeIII, Edited by Robert F. Brown, Translated by R. F. Brown and J. M. Stewart, University OF California Press, Berkeley, Los Angeles, Oxford.
    4. --------------, (1985), Lectures On The Philosophy of Religion, Together With Work On The Proofs Of The Existence Of God, The Translation Editet By The Rev. E. B. Spiers, B D, Vol. III, London, Kegan Paul, Trench, & Co LTD, 1895.
    5. --------------, (2014),  The Phenomenology of Mind, eBooks@Adelaide, The University of Adelaide Library, University of Adelaide, South Australia.
    6. ---------,(1991),  Elements of  the Philosophy of Right edited by Allen W. Wood, translated by H. B. Nisbet, Cambridge University Press.
    7. Hymers, John Hymers, (2017), From Illumination to Science (and Back Again): The ontological arguments of St. Anselm and Hegel, European Centre for Ethics, Deberiotstraat, Belgium
    8. Lauer, Quentin, (1982), Hegel's Concept of God, State University of New York Press.
    9. Weiss, Frederick G, (2017), Beyond Epistemology, New Studies IN The Philosophy of Hegel, Martinus Nijhoff, The Hague, 1974.  
    10. https://www.britannica.com/topic/idealism
    11. Isaiah