عقل و دین

عقل و دین

تشخیص افتراقی حالات معنوی صادق از اختلال­های روانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
روح الله رستگارصفت 1
محسن ایمانی 2
1 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران دانشکده الهیات
2 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس و روانشناس،
چکیده
حالات معنوی، حالات الهی و غیرمادی در درون انسان هستند که به شکل عاطفه یا رفتار نمود می­یابند و ممکن است صادق یا کاذب باشند. البته گاه برخی از اختلالات خفیف روانی به حالات معنوی شبیه می­شوند و نیاز به تشخیص افتراقی پیدا می­شود. در اینجا با نگاهی میان­رشته­­ای بر اساس متون اسلامی و روان­شناسی دین و روان­شناسی مرضی و با روش توصیفی-تحلیلی، به معرفی وجوه تمایز اختلال­های روانی (اسکیزوفرنی، افسردگی، تبدیلی، اضطرابی) که با حالات معنوی قابل خلط هستند پرداخته و بیان می­دارد که حالات معنوی صادق تفاوت ماهوی با اختلال­های اسکیزوفرنی، افسردگی، تبدیلی و اضطرابی دارد و شباهتشان جنبه صوری دارد که با مقایسه ویژگی­های آنان با نشانگان اختلال­ها در روان­شناسی مرضی، این مشابهت از بین می­رود؛ زیرا توهم، هذیان و سایر نشانگان اختلال روانی در صاحبان حالات صحیح معنوی وجود ندارد. آنان در پیروی از شریعت و سنت معصومان (علیهم­السلام) کوشا هستند و این امر نقش مهمی در تمییز آن­ها از بیماران روانی دارد. مثلاً کم­خوابی در حالات معنوی بر اثر عبادت و خدمت به خلق ایجاد شده و کم­خوراکی بر اثر مراقبت از شکم برای رعایت اعتدال و نحیف شدن جسم بر اثر روزه همچنین دارندگان حالات صحیح معنوی در عزت نفس و مشکلات مربوط به خواب و خوراک، عاری از نشانگان ابتلا به آن اختلال­ها هستند.

تازه های تحقیق

نتیجه­گیری

حالات معنوی، حالات درونی انسان­ها هستند که به نحوی به امور معنوی صادق  مرتبط هستند و به شکل عاطفه یا رفتار نمود می­یابند. برخی از حالات معنوی، صادق و برخی کاذب هستند. تطابق با ارزش­های دینی یا جامعه و حفظ رشد شخصی، کوتاهی زمان تجربه و عدم اخلال در روابط اجتماعی و شغلی از جمله نشانه­های حالات معنوی صادق است. حالات معنوی ممکن است در اثر خطا با اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی، افسردگی یا تبدیلی خلط شوند. اختلال­های اسکیزوفرنی، افسردگی، تبدیلی و اضطرابی با حالات معنوی صادق تفاوت ماهوی دارند و شباهتشان جنبه صوری دارد که با دقت در نشانگان آن اختلال­ها در روان­شناسی مرضی از بین می­رود؛ زیرا توهم، هذیان، کم اشتهایی یا پراشتهایی مرضی، آشفتگی در کلمات، گم­گشتگی در زمان و مکان  و از کار افتادگی بی­دلیل اعضا در بین عارفان الهی وجود ندارد. همچنین دارندگان حالات معنوی صادق، در پیروی از شریعت و سنت معصومان علیهم­السلام کوشا هستند و این امر نقش مهمی در تمییز آن­ها از بیماران روانی دارد.

کلیدواژه‌ها
معنویت
روان­شناسی
تشخیص افتراقی
اختلال روانی

موضوعات

عنوان مقاله English

Differential Diagnosis of True Spiritual States from Mental Disorders

نویسندگان English

Roohollah Rastgarsefat 1
Mohsen Imani 2
1 A Phd graduate of Quran and Hadith Knowledge, University of Tehran
2 Psychologist and associate professor, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University
چکیده English

piritual states are Divine and non-material states in human beings that are manifested in the form of emotions or behavior. Some of them are true and others are false. In fact, non-psychotic mental disorders sometimes exhibit similar to spiritual states, thus a differential diagnosis seem to be essential. Here, with an interdisciplinary look based on Islamic texts and psychology of religion and psychopathology and with a descriptive-analytical method, the characteristics of mental disorders which can be confused with spiritual states, i.e. schizophrenia, depression, conversion, anxiety, have been discussed. It is concluded that true spirituality has important differences with the above-mentioned disorders and their similarity is only superficial which will disappear by comparing their characteristics with the symptoms of disorders. That’s because hallucination, and delusion are not found in the life of the people who experience true spirituality. They try their best to obey sharia and the lifestyle of the infallibles. This plays an important role in differentiating them with the mentally disordered people. Shortage of sleep time in the people with true spirituality is caused by worship and service to people, and the change in the amount of food is resulted by the moderation in eating and the slim bodies are due to fasting, but the lack of self-esteem and problems related to sleep and food, as mentioned in specialized psychological diagnosis texts, are not found in the people who experience true spirituality. They are in fact the symptoms of the patients suffering from those mental disorders , and the people experiencing true Islamic spirituality don’t suffer from them.

کلیدواژه‌ها English

spirituality
psychology
differential diagnosis
mental disorders

  1. قرآن کریم

    نهج البلاغه، قم، دارالهجره

    1. آذربایجانی، مسعود، (1393)، "روان­شناسی تجربه دینی"، حکمت اسلامی، شماره 13، صص 37-72.
    2. ابن قولویه، جعفر بن محمد، (1356)، کامل الزیارات، نجف، دار المرتضویه.
    3. انجمن روان­پزشکی آمریکا، (1395)، چکیده دی اس ام-5، گروه مترجمان، تهران، رشد.
    4. انزلی، سید عطا، (1386)، "تجربه عرفانی و داروهای روان نما"، نقد و نظر، شماره 47و48، ص 103.
    5. پورافکاری، نصرت الله، (1389)، فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی. تهران، فرهنگ معاصر.
    6. جیمز، ویلیام، (1391)، تنوع تجربه دینی، ترجمه: حسین کیانی، تهران، حکمت.
    7. حسینی طهرانی، محمدحسین، (1425ق)، مهر تابان، هفتم، مشهد، نور ملکوت قرآن.
    8. دادستان، پریرخ، (1390)، روان­شناسی مرضی تحولی، تهران، سمت.
    9. دیویس، دیرک راسل، (بی­تا)، درآمدی به آسیب شناسی روانی، کتاب­ درسی آکسفورد، ترجمه: نصرت الله پورافکاری، بی جا.
    10. دیویس، سی اف، (1391)، ارزش معرفت شناختی تجربه دینی، ترجمه: علی شیروانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    11. رستگارصفت، روح الله؛ فائز، قاسم، (1398)،"قواعد کلی حاکم بر حالات معنوی صادق در قرآن و سنت"، عقل و دین، سال یازدهم، شماره بیست و یکم، صص33-56.
    12. زرین­کوب، عبدالحسین، (1356)، ارزش میراث صوفیه، تهران، امیرکبیر.
    13. زیبایی نژاد، محمد رضا، (1389)، مسیحیت شناسی مقایسه­ای، چاپ سوم، تهران، سروش.
    14. شاکرنژاد، احمد، (30شهریور 96)، "کرسی ترویجی مفهوم معنویت در عصر پست مدرن"، https://iqna.ir/fa/news/3644762.
    15. صاحبدل، فاطمه، (1397)، "گونه­شناسی معنویت در ارتباط با سلامت معنوی"، پایان نامه، کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشگاه تهران.
    16. صدوق، محمد بن علی، (1362)، صفات الشیعه، تهران، اعلمی.
    17. ___________________، (1413ق)، من لایحضره الفقیه، مصحح: علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین.‏
    18. طبرسی، حسن بن فضل، (1412ق)، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی.
    19. عطار نیشابوری، فریدالدین، (1390)، تذکرة الاولیاء، تهران، لیدا.
    20. فونتانا، دیوید، (1385)، روان شناسی، دین و معنویت، ترجمه: الف  ساوار، قم، نشر ادیان.
    21. کتاب مقدس(عهد عتیق و عهد جدید)، (بی­تا)، بی­جا
    22. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    23. معین، محمد، (1386)، فرهنگ معین، تهران، ادنا.
    24. نلسون، جیمز ام، (1395)، روان شناسی، دین و معنویت، ترجمه: مسعود آذربایجانی و امیر قربانی، تهران، سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    25. Adair de menezeS júnior, ALexander moreira-aLmeida, (2009), "Differential Diagnosis Between Spiritual Experiences and Mental Disorders of Religious Content, Religion and Mental Health". Menezes Júnior A, Moreira-Almeida A/Rev Psiq Clín. Vol. 36, 2, pp.83-90.
    26. Clark, Lee Anna, e. a. (2017), “Three Approaches to Understanding and Classifying Mental Disorder: ICD-11, DSM-5, and the National Institute of Mental Health’s Research Domain Criteria (RDoC)”, Vol. 18, no. 2.
    27. Spilka B. and et.al, The Psychology of Religion: An Empirical Approach, (2003), Guilford, Wiley.