نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
6- نتیجه گیری
با توجّه به شواهد ارائه شده و برسی معنای «تأویل» میتوان به نتایج ذیل رسید:
1- ظاهراً بسیاری از معتزلیان مشهور، توجّه به قرائن لفظی و معنوی به ویژه قرینهی عقلی را در فهم آیات ضروری دانستهاند و آیات را با توجّه به آن قرائن بدون مخالفت با لغت و علوم ادبی، بلکه در راستای مقتضای قواعد علوم و فنون ادبی، معنا و تفسیر میکنند.
2- اگر گاهی در عبارات برخی بزرگان معتزله، سخن از تأویل است، مقصودشان تأویل آیه و صَرف و برگرداندن معنای بدوی و ظاهری لغوی آن است.
3- محقّقان معتزلی تفسیر آیه را جز با لحاظ قرائن لفظی و معنوی به ویژه قرینهی عقلی و در راستای فهم زبان عربی روا نمیدانند و تأویل به معنای صَرف نمودن آیه از ظاهر تصدیقیِ محصَّل خود که معلول دلالت کلام با همۀ قرائنش نیست.
4- امامیّه نیز مانند معتزله اهل تأویلند؛ یعنی اگر قرائن به معنایی خلاف معنای ظاهری لغوی و اِفرادی -که معلول وضع لغوی است- دلالت کند، آن دلالت و معنا را معتبر ندانسته و آیه را از آن معنا، به معنای ظاهر ترکیبی تصدیقی که معلول دلالت کلام با همۀ قرائنش است، تأویل میبرند.
5- نتیجهی نهایی آنکه نظریۀ سومی به نام نظریۀ «ظهور تصدیقی» یا عناوینی مشابه آن، وجود ندارد و به نظر میرسد نزاع میان برخی از متکلّمان و مفسّران شیعی معاصر با بسیاری از معتزلیان، دستکم در برخی معانی تأویل، نزاعی صوری و لفظی است.
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
One of the most important interpretive approaches, especially in the verses of narrative attributes, is the approach of allegorical interpretation. The Mutazilites and the majority of Shiites believe in the necessity of allegorical interpretation, but within the framework of special rules and regulations. On the other hand, the majority of Sunnis, including the Ahl-ul-hadith, the Salafis and most of the Asharites are inclined toward exoteric meanings. Meanwhile, some contemporary Shiite theologians have taken a third approach by presenting a new theory that can be called "affirmative signification" and believe that insisting on the initial exoteric meaning and interpreting and changing the meaning of the verses are both incorrect. Rather, they should be understood based on their exoteric meaning, considering both verbal and non-verbal philosophical and rational evidences. Hence, without neglecting the exoteric meaning obtained from the sentence in accordance with the evidences, we can get the correct meaning and the real purpose of the author. Using analytical-critical method based on library sources, the mentioned theory is examined and criticized in this article to find out whether it is really separate from the theory of allegorical interpretation or the same, but with two different expressions. Finally, it is concluded that the difference of the two theories in some terms of interpretation is superficial and verbal, technically speaking, not real and semantic.
کلیدواژهها English
با توجّه به شواهد ارائه شده و بررسی معنای «تأویل» میتوان به نتایج ذیل رسید:
1- ظاهراً بسیاری از معتزلیان مشهور، توجّه به قرائن لفظی و معنوی به ویژه قرینهی عقلی را در فهم آیات ضروری دانستهاند و آیات را با توجّه به آن قرائن بدون مخالفت با لغت و علوم ادبی، بلکه در راستای مقتضای قواعد علوم و فنون ادبی، معنا و تفسیر میکنند.
2- اگر گاهی در عبارات برخی بزرگان معتزله، سخن از تأویل است، مقصودشان تأویل آیه و صَرف و برگرداندن معنای بدوی و ظاهری لغوی آن است.
3- محقّقان معتزلی تفسیر آیه را جز با لحاظ قرائن لفظی و معنوی به ویژه قرینهی عقلی و در راستای فهم زبان عربی روا نمیدانند و تأویل به معنای صَرف نمودن آیه از ظاهر تصدیقیِ محصَّل خود که معلول دلالت کلام با همۀ قرائنش نیست.
4- امامیّه نیز مانند معتزله اهل تأویلند؛ یعنی اگر قرائن به معنایی خلاف معنای ظاهری لغوی و اِفرادی -که معلول وضع لغوی است- دلالت کند، آن دلالت و معنا را معتبر ندانسته و آیه را از آن معنا، به معنای ظاهر ترکیبی تصدیقی که معلول دلالت کلام با همۀ قرائنش است، تأویل میبرند.
5- نتیجهی نهایی آنکه نظریۀ سومی به نام نظریۀ «ظهور تصدیقی» یا عناوینی مشابه آن، وجود ندارد و به نظر میرسد نزاع میان برخی از متکلّمان و مفسّران شیعی معاصر با بسیاری از معتزلیان، دستکم در برخی معانی تأویل، نزاعی صوری و لفظی است.
منابع
قرآن کریم (با ترجمۀ فولادوند)
مغراوی، محمّد بن عبد الرّحمن، (1420ق)، المفسّرون بین التأویل والإثبات فی آیات الصّفات، چاپ اول، بیروت، مؤسّسة الرّسالة
