عقل و دین

عقل و دین

بررسی نقش عالم مثال در تبیین اعتقادات دینی از منظر شیخ اشراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران جنوب
2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام و اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران جنوب
3 دانشیار گروه الهیات، دانشگاه پیام نور تهران جنوب
چکیده
شیخ شهاب‌الدین سهروردی، با گنجاندن عالم مثال در نقشه جهان‌شناسی خاص خویش، در میان فلاسفه اسلامی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. وی این عالم میانه را دست‌آوردی ارزشمند می­داند. به عقیده او، اعتقاد به عالم مثال می‌تواند راه‌حل بسیاری از مسائل مشکل دینی باشد که قرن‌ها متکلمان را به چالش کشیده است. ازجمله مسائل مهم، موضوع معاد و بهشت و دوزخ نفوس می‌باشد. وی با پذیرش هر دو نوع معاد، یعنی معاد روحانی و معاد جسمانی در باب جاودانگی نفوس پس از مرگ، به ویژه در ارتباط با معاد جسمانی، معتقد است که اکثر نفوس پس از خلع بدن مادی خاکی، در عالم مثال به بدنی مثالی می‌پیوندد و پس از آن یا در سعادت و لـذت به سر می‌برند یـا در شـقاوت و تـألم. اگر سهروردی دست به این ابتکار نمی‌زد و این عالم واسطه را در نقشه جهان‌شناسی خاصی خویش جای نمی‌داد، تبیین و توجیه مسئله زنده شدن مجدد انسان پس از مرگ و به‌عبارتی تولد دوباره او در عالمی فوق عالم ماده و همچنین دیگر اعتقادات دینی همچون معجزات و کرامات انبیاء، وعده‌های پیامبران، جایگاه فرشتگان و... بسیار دشوار می‌شد. بر‌همین‌اساس، مقاله حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی فراهم آمده است، درصدد بررسی نقش و جایگاه عالم مثال منفصل در تبین اعتقادات دینی به‌ویژه مسئله معاد و سعادت و شقاوت نفوس ناطقه انسانی در فلسفه اشراقی برآمده است.

تازه های تحقیق

اما با وجود این خدمت بزرگی که سهروردی با طرح عالم مثال منفصل در ارتباط با معتقدات دینی در دین اسلام، انجام داده است، (تا آن حد که به احتمال زیاد اگر او این ابتکار را به خرج نمی‌داد، مسئله‌ای همچون معاد و بهشت و دوزخ جزء مسائل چالش‌انگیز و لاینحل در فلسفه باقی می‌ماند) اشکالی بس مهم در کار او وجود دارد که مخاطب را در این زمینه وادار به انتقاد از او نسبت به نظریه عالم مثال منفصل می‌کند: تمام سعی او برآن است، که جایگاه تحقّق وعده‌ها و وعیدها و حشر نفوس را در عالم اشباح مجرّد از ماده، در سیر نزولی این عالم ثابت کند. اما وی می‌بایست در مجرای قوس صعودی عالم مثال، به اثبات این دسته از اعتقادات دینی می‌پرداخت که البته پیش از آن، باید به اثبات تجرد قوه خیال در انسان دست می‌زد و آن را می‌پذیرفت. در این صورت است که می‌شد بدون وارد کردن اشکال، سخنان او را در باب اعتقادات دینی و ارتباط آن با عالم مثال منفصل پذیرفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the Role of the Imaginal world in Explaining Religious Beliefs from the Perspective of Sheikh Ashraq

نویسندگان English

zeynab bostani 1
azadeh elyasi 2
hasan abasi Hossein abadi 3
1 PhD student, Islamic philosophy and theology, South Tehran Payam Noor University
2 - PhD student, Islamic philosophy and theology, South Tehran Payam Noor University
3 - Associate professor, theology department, South Tehran Payam Noor University
چکیده English

Sheikh Shahabuddin Suhravardi has a special place among Islamic philosophers by including the Imaginal world in his special cosmological map. He considers this middle world a valuable achievement. In his opinion, belief in the imaginal world can be the solution to many religious problems that have challenged theologians for centuries. Among the important issues is the issue of resurrection and heaven and hell of the souls. By accepting both types of resurrection, i.e. spiritual resurrection and physical resurrection, regarding the immortality of souls after death, especially in connection with physical resurrection, he believes that most of the souls after disposing of their earthly material body will join an ideal body in the ideal world. After that, they spend either in happiness and pleasure, or in hardship and pain. if Suhrawardi had not taken this initiative and had not included this intermediate world in his special cosmological map, the explanation and justification of the issue of the rebirth of man after death, in other words, his rebirth in the world above the world of matter, as well as other religious beliefs such as The miracles and honors of the prophets, the promises of the prophets, the position of the angels, etc., would have been very difficult. Based on this, the present article, which has been prepared in a descriptive-analytical method, aims to investigate the role and place of the detached Imaginal world in explaining religious beliefs, especially the issue of resurrection and happiness and the soul of human beings in Ishraqi philosophy.

For this reason, accepting both types of resurrection; That is, spiritual resurrection and physical resurrection regarding the immortality of the soul after death by the Sheikh, especially in connection with physical resurrection, is largely due to the proof of the world of a separate example in his illuminative philosophy. In this way, most of the souls, after disposing of the earthly material body, join an ideal form in the world of example, and after that, they are either in happiness and pleasure, or they spend their time in suffering and suffering.

Based on this, the present article, which has been prepared in a descriptive-analytical way, aims to investigate the role and place of the world of a separate example in explaining the issue of resurrection and the happiness and misery of the speaking human soul, which is considered one of the religious beliefs

کلیدواژه‌ها English

Suhravardi
Imaginal world
religious beliefs
ascending purgatory
descending purgatory

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. قرآن کریم

    1. آشتیانی، سید جلال الدین، (۱۳۷۲)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم، مرکز انشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    2. ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1390)، شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، تهران، انتشارات حکمت.
    3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1395)، الهیات نجاة، مترجم: سیدیحیی یثربی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
    4. ابن‌عربی، محی‌الدین، (1400)، فتوحات مکیه، ترجمه: محمد خواجوی، چاپ هفتم، تهران، نشر مولی.
    5. اخلاقی، مرضیه. (1398)، شرح حکمة الاشراق شهاب الدین یحیی سهروردی، ج 1، تهران، انتشارات دانشگاه هنر.
    6. پورنامداریان، تقی، (1394)،  عقل سرخ (شرح و تأویل داستان‌های رمزی سهروردی)، تهران، انتشارات سخن، چاپ سوم.
    7. سهروردی، شهاب‌الدین، (1380)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1و2و3، تصحیح: هانری کربن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    8. شاهجویی، محمدامین، (1384)، مجموعه مقالات هانری کربن، تهران، نشر حقیقت.
    9. شایگان، داریوش، (1392)، آفاق تفکرمعنوی در اسلام ایرانی، ترجمه: باقر پرهام، تهران، فرزان روز.
    10. شهرزوری، شمس الدین محمد، (1380 )، شـرح حکمـة الاشـراق، تصـحیح: حسـین ضـیائی تربتـی، تهـران، پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
    11. شیرازی، صدرالدین محمد، (1382)،  الاسفار الاربعة، تحقیق و تنظیم: رضا اکبریان،  تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    12. شیرازی، قطب الدین، (1380)،  شرح حکمه الاشراق، مقدمه: مهدی محقق، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی.
    13. طباطبایی، محمدحسین، (1399)، شیعه در اسلام، چاپ هفدهم، قم، انشارات بوستان کتاب.
    14. ____________________، (1423ق). نهایــة الحکمــة. تعلیق و تصحیح: عباسعلى زارعـى سـبزوارى. قـم، مؤسسة النشر الاسلامى.
    15. غفاری، محمد خالد، (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
    16. قیصری، داوود، (1393)، شرح قیصری بر فصوص الحکم ابن‌عربی، ترجمه: محمد خواجوی، تهران، نشر مولی
    17. کربن، هانری، (1374)، ارض ملکوت، ترجمه: ضیاءالدین دهشیری، تهران، انتشارات طهوری.
    18. ___________، (1387)،  ابن‌سینا و تمثیل عرفانی، ترجمه: انشاءالله رحمتی، تهران، انتشارات جامی.
    19. لاهیجی، بهایی، (1373)، رساله نوریه در عالم مثال، مقدمه: سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی حوزه هنری.
    20. هروی، محمد، (1363)، انواری، تهران، نشر امیر کبیر.
    21. یزدان‌پناه، سیدیدالله، (1391)، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهاب‌الدین سهروردی. ج 1و2. تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.