اسلام و سه پارادایم دین داری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

مجتبی زروانی*
بهزاد حمیدی**
 
در بررسی تحولات دین داری در جامعه امروز، در نظر گرفتن صرف کمیت دینداران، گمراه کننده خواهد بود. در این راستا باید به تحولات کیفی دین داری نیز توجه نمود. برای بررسی کیفیت دین داری، نگاه پارادایمی یکی از بهترین طرق است. می‌توان سه پارادایم دین داری را از هم تمییز داد: پارادایم سنتی، پارادایم مدرن و پارادایم سوبژکتیو. در پارادایم سنتی، وظیفه مداری، حرف اول را می‌زند و دین، یک تکلیف و یک اتوریته تمام عیار است که باید در برابر آن تسلیم شد. در پارادایم مدرن، دین به عنوان امری دست ساز تفکر جادویی و اسطوره‌ای انسان تلقی می‌شود که در برابر عقلانیت ابزاری سرخم فرود می‌آورد و باید با نگاه پراگماتیستی از برخی منافع آن بهره برد. در پارادایم سوبژکتیو، دین، در خدمت نیازهای برخاسته از خودشیفتگی انسان دیده می‌شود و تبدیل به کالای مصرفی می‌گردد. با نگاهی الهیاتی می‌توان گفت بافت ویژه‌ی دین اسلام، به دلایل روشن به گونه‌ای است که پارادایم‌های مدرن و سوبژکتیو را برنمی‌تابد و سراسر آن ذاتا با تعقل و تعبد گره خورده است.
 
 


*. دانشیار دانشگاه تهران


**. عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Islam and religiosity paradigms

چکیده [English]

Mojtaba Zarvani*
Behzad Hamidiye**
 
Abstract
Today’s world experiences different paradigms of religiosity. Various depending on their nature and goal and also their intellectual, cultural, economic and political paradigms manifest themselves within these paradigms in the behavior and ideas of the believers.
Reviewing the situation of religiosity in the present communities, it is necessary to pay attention to these paradigms. Furthermore, in this direction, the qualitative changes of religiosity should be given attention too.
In general, three religiosity paradigms can be distinguished from each other: Traditional Paradigm, Modern Paradigm, and Subjective Paradigm.
In the Traditional Paradigm, dutifulness has the highest position and religion is an obligation and a full-fledged authority which one should surrender to it.
In the Modern Paradigm, religion is considered as a hand-made product of a magical thought and human myth which bows down before the instrumental rationality and some of its benefits should be utilized within a pragmatic view.
In the Subjective Paradigm, religion is considered at the service of needs arising from human narcissism and is converted into a consuming commodity.
In a theological view, it can be said that the specific context of Islam for explicit reasons is such that it does not bear Modern and Subjective Paradigms and it is wholly tied to obedience and submission.   
 
 



*. TehranUniversity, Tehran, Iran


**.Institute for Islamic culture and thought, Tehran, Iran   

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islam
  • obedience
  • Secularization
  • Paradigm
  • to become consuming commodity