از نظرگاه این دو حکیم بلند مرتبه تاریخ فلسفه، معرفت عقلانی نه تنها از معرفت دینی گسسته نیست بلکه در قلمرو معرفت دینی قرار می‌گیرد و هیچ یک از دیگری در رسیدن به حقایق بی‌نیاز نیست. هر چند که این دو فیلسوف در نگاه کلی راجع به عدم تعارض عقل و دین هم‌نظرند، اما در چگونگی تبیین رابطه آن دو و نیز در روش بهره‌مندی از عقل در تبیین آموزه‌های دینی و محدودیت فهم عقل اختلاف نظر دارند. در نوشتار پیش رو پس از بیان دیدگاه فارابی و آیت الله جوادی آملی درباره نقش مهم عقل در فهم و تبیین گزاره های دینی به مقایسه و داوری این اختلاف پرداخته شده است که محدوده تفسیر عقلانی از عرصه های دینی در منظومه معرفتیِ کدام یک از این دو فیلسوف، سازگاری عقل و دین را آشکارتر می نمایاند. نتیجه بدست آمده نشان از آن دارد که روش آیت الله جوادی آملی راهگشاتر است چرا که در آن پایبندی به ظواهر نقل وحیانی افزون‌تر و از تفاسیر نارسای دستگاه فلسفی از گزاره های دین، پیراسته است.

واژگان کلیدی: "عقل"، "دین"،" وحی"،" عقل فعال"،" عقل گرایی"، "نقل گرایی"