نوع مقاله : مقاله پژوهشی
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
The history of philosophy and Islamic theology has witnessed big Arguments in the issue of “predestianation and volition”. The arguments are significant not only due to their importance for the concept of divine unity, which is central to religious teachings, but also because of their political, cultural, and social results; many politicians have exploited these discussions to fulfil their programs. This research seeks to elucidate the concept of human creational agency from the perspectives of the Ash'arites and the followers of Transcendent Wisdom, addressing doubts regarding human volition and its relationship with the unity of divine acts (Tawḥīd Af‘ālī). The research employs a fundamental-applied approach, utilizing documentary and analytical methods as necessary. The primary sources include the works of Ash'arite theologians and followers of Transcendent Wisdom, along with other relevant literature that serves to clarify and supplement the study’s objectives. The findings suggest that the followers of Transcendent Wisdom view humans as proximate creational agents, attributing to them a form of creational agency that operates within the framework of God's independent agency. In contrast, the Ash'arite perspective, grounded in their commitment to the unity of divine acts, is based on two principles: a negative principle, which entails the "denial of the causal system of the world," and a positive principle, referred to as the "the theory of divine custom." From the Ash'arite viewpoint, humans lack creational agency and are merely the recipients of their actions.
کلیدواژهها English
نتایج حاصل از این جستار این است که اشاعره و پیروان حکمت متعالیه در مقام ثبوت، در توحید افعالی هم عقیده هستند؛ لکن در مقام اثبات اشاعره قائل به نظریه کسب شدهاند تا نقشی هرچند اندک به اراده انسان در ایجاد افعال خویش بدهند و بتوانند معصیت و شرور انسان را به خود وی نسبت دهند. بااینحال هرگز کسب، موجب استقلال فعلی انسان یا تأثیر ایجادی او در نظام عالم نمیگردد. پیروان حکمت متعالیه، فعلیت الهی را در رأس سلسله طولی علل فاعلی دانسته برای انسان نقشی بیش از اراده نظریه کسب قائلند. در این دیدگاه، انسان فاعل قریب و خالق افعال خویش است. قضاوقدر در رویکرد اشعری سرنوشت معینشده موجودات است، پس انسان نقشی در ایجاد سرنوشت خویش ندارد. درحالیکه قضاوقدر امامیه همان نظام علت و معلولی حاکم بر هستی است و انسان کاشف آن است نه مخترع آن و با اختیار خویش میتواند از این نظام بهرهمند یا متضرر گردد. درنهایت نتیجه ثبوتی این دو رویکرد در فاعلیّت انسان این است که از منظر اشاعره انسان فاعلیّت ایجادی ندارد و جزا و پاداش هر موجودی تنها متأثر از خواست خداوند است، بدون هیچگونه دلالت عقلی. لکن پیروان حکمت متعالیه معتقد به فاعلیّت ایجادی برای انسان هستند و معتقدند نظام جزا و پاداش به دلالت عقلی مطابق با وعد و وعید خداوند در قرآن و متناسب با اعمال انسانها است. پاسخ اشکال اشاعره به این دیدگاه که فعل واحد را نمیتوان به دو اراده مستند نمود، یا معذور قبول شریکالباری این است که استناد فعل واحد به اراده دو فاعل اگر دو فاعل در عرض هم باشند و بهیکاندازه مؤثر در ایجاد فعل باشند، محال است. لکن چنانچه دو فاعل در طول یکدیگر باشند، استناد فعل به دو فاعل در طول هم بلااشکال است.
قرآن کریم
