عقل و دین

عقل و دین

عینیت یا مثلیتِ بدن دنیوی و اخروی با تأکید بر نظریه طینت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم
چکیده
یکی از اعتقادات بسیار مهم دینی، معاد جسمانی است. اندیشمندان اسلامی درباره معاد روحانی اتفاق نظر دارند، اما درباره معاد جسمانی دیدگاه­های مختلفی را اظهار کرده­اند. بر‌اساس عقیده صحیح، معاد جسمانی در روز قیامت با جسم و بدن عنصری است نه بدن مثالی. با‌این‌حال، این مطلب که بدن عنصری اخروی عین بدن دنیوی است یا غیر آن و در صورت غیریت، آیا کاملاً غیر آن است و شباهتی به آن ندارد یا مثل و شبیه به آن می­باشد، به بررسی نیاز دارد. این نوشتار، پس از بررسی چند دیدگاه در این­باره به این نتیجه می­رسد که بر‌اساس ادله نقلی، عینیت بدن اخروی با بدن دنیوی به‌لحاظ ماده و صورت طینت بدن و نیز مواد سایر اجزای بدن است و مثلیت آنها به‌لحاظ صورت سایر اجزا است. بدین ترتیب، دیدگاه برگزیده وجه مستدلی برای جمع میان آیات و روایات عینیت و آیات و روایات مثلیت است.
سید محمدمهدی نبویان[1]
[1]-  استادیار فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، (نویسنده مسئول)،                                Smm.nabavian@yahoo.com

تازه های تحقیق

 نتیجه ­گیری

مقاله حاضر درباره نسبت عینیت یا مثلیتِ بدن دنیوی و اخروی است. بررسی آیات و روایات ما را با دو دسته مواجه می­کند: دسته اول، آیات و روایاتی که ناظر به عینیت بدن اخروی و بدن دنیوی هستند و دسته دوم، آیات و روایاتی که ناظر به مثلیت بدن اخروی و بدن دنیوی می­باشند. در مقام جمع میان این دو دسته دیدگاه­هایی مطرح شده است. برخی عینیت را به‌لحاظ روح و مثلیت را به‌لحاظ بدن و برخی دیگر عینیت را به‌لحاظ ماده بدن و مثلیت را به‌لحاظ صورت بدن دانسته­اند و عده­ای نیز عینیت را به‌لحاظ جسد دوم و مثلیت را به‌لحاظ جسد اول دانسته­‌اند؛ اما همان­طور که بیان شد، هیچ­یک از این دیدگاه­ها موافق با ادله نبوده و مفاد ادله نقلی چیز دیگری است. بر‌اساس دیدگاه برگزیده -که از ادله نقلی اقتباس شده است- عینیت بدن اخروی با بدن دنیوی به‌لحاظ ماده و صورت طینت بدن و نیز مواد سایر اجزاست و مثلیت آنها به‌لحاظ صورت سایر اجزا می­باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Objectivity or Equality of the Worldly Body and the Afterlife One with Emphasis on the Theory of Tinat

نویسنده English

Seyyed Mohammad Mahdi Nabavian
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, University of Qom
چکیده English

One of the most important religious beliefs is “the bodily resurrection”. Islamic thinkers are in agreement about the spiritual resurrection, but they have expressed different views about the bodily resurrection. According to the correct belief, the bodily resurrection on the Day of Judgment is to happen with the elemental body, not the body in mundus imaginalis (alam mithal). However, the question whether the hereafter elemental body is the same as the worldly body or not, and if it is different, wheter it is completely different from it and has no resemblance to it or is similar to it, needs to be investigated. After examining several viewpoints on this issue, it has been concluded that based on transmitted tradition, the objectivity of the hereafter body with the worldly body is in terms of material and form of the “Tinat” of the body, and also the material of other parts of the body, and their similarity is in terms of form of other components. Therefore, the author’s point of view is the reasonable way to combine the verses and tradition regarding the objectivity and thsose of similarity.
Sayyed Mohammad Mahdi Nabavian[1]
[1]-Assistant professor, Islamic Philosophy and Theology, University of Qom, (Corressponding Author),
Smm.nabavian@yahoo.com.

کلیدواژه‌ها English

Resurrection
bodily
worldly body
afterlife body
tinat
  1. قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، (1418ق)، چاپ سوم، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

    1. آدینه، روح‌اله؛ شاهرودی، سمانه، (1399)، "تبیین معنای عقل از نظر ملاصدرا و حائری یزدی باتکیه بر اصول کافی"، دوفصلنامه عقل و دین، سال دوازدهم، شماره بیست و سوم.
    2. ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن‌‌محمد، (1367ش)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، چاپ چهارم، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
    3. ابن‌بابویه، محمد‌بن‌علی، (1414ق)، الإعتقادات الإمامیة، چاپ دوم، قم، کنگره شیخ مفید.
    4. ____________________، (1413ق)، من ‌لایحضره الفقیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    5. ابن‌داود حلی، حسن‌بن‌علی، (1392ق)، رجال ابن‌داود، نجف، المطبعة الحیدریة.
    6. ابن‌غضائری (واسطی بغدادی)، احمد‌بن‌حسین، (1422ق)، الرجال، چاپ اول، قم، مؤسسه دارالحدیث.
    7. ابن‌قولویه، جعفر‌بن‌محمد، (1356ش)، کامل‌الزیارات، چاپ اول، نجف اشرف، دارالمرتضویة.
    8. ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم، (1414ق)، لسان‌العرب، چاپ سوم، بیروت، دارصادر.
    9. ابن‌نجاشی، ابوالعباس احمد‌بن‌علی، (1365ش)، الرجال، چاپ ششم، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
    10. ایزدی‌فرد، علی اکبر؛ حسینی‌نژاد، مجتبی، (1396ش)، "وثاقت محمد‌بن‌سنان در ترازوی نقد و بررسی"، علوم حدیث، سال بیست و دوم، شماره 2.
    11. بحرالعلوم طباطبائی، محمد‌مهدی‌بن‌مرتضی، (1363ش)، الفوائد الرجالیة، چاپ اول، تهران، مکتبة الصادق (علیه‌السلام).
    12. بهبودی، محمدباقر، (1370ش)، گزیده تهذیب، چاپ اول، تهران، انتشارات کویر.
    13. عاملی جبعی، زین‌الدین‌بن‌علی، (1410ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة ‌الدمشقیة، چاپ اول، قم، انتشارات داوری.
    14. جوادی آملی، عبدالله، (1401ش)، التسنیم فی تفسیر القرآن الکریم، چاپ اول، قم، مرکز نشر اسراء.
    15. حائری، محمد‌‌بن‌اسماعیل، (1416ق)، منتهی ‌المقال فی احوال ‌الرجال، چاپ اول، تحقیق مؤسسة آل‌البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء ‌التراث.
    16. حرعاملی، محمد‌بن‌حسن، (1409ق)، تفصیل وسائل ‌الشیعة الی تحصیل مسائل ‌الشریعة، چاپ اول، قم، مؤسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام).
    17. خوئی، ابوالقاسم، (1409ق)، معجم‌ رجال‌ الحدیث، چاپ چهارم، قم، مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
    18. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ قرآن، چاپ اول، بیروت، دارالقلم و دمشق، الدار الشامیة.
    19. سبحانی تبریزی، جعفر، (1377ش)، کلیات فی علم‌ الرجال، قم، جماعة المدرسین بقم، مؤسسة النشر الاسلامی.
    20. ستوده، حمید، (1390ش)، "محمد بن‌‌سنان؛ کاوشی در وثاقت و تضعیف"، فصلنامه فقه اهل بیت (علیهم‌السلام شماره‌های66 و 67.
    21. شوشتری، محمدتقی، (1419ق)، قاموس‌الرجال، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    22. طباطبایی، محمد‌حسین، (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    23. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، (1372ش)، ‏مجمع‌ البیان لعلوم القرآن، چاپ سوم، تهران، انتشارات ناصرخسرو.
    24. طوسی، محمد‌بن‌حسن، (1390ق) ، چاپ اول، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
    25. __________________، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    26. __________________، (1407ق)، تهذیب‌الأحکام، چاپ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
    27. __________________، (1373ش)، رجال الطوسی، چاپ سوم، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    28. _________________، (1420ق)، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول، چاپ اول، قم، مکتبة المحقق الطباطبایی.
    29. عرب، مرتضی؛ نقی‌زاده، حسن، (1390ش)، «بازکاوی اعتبار رجالی محمد‌بن‌سنان»، دوفصلنامه کتاب قیم، شماره 2.
    30. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، (1409ق)، کتاب العین، چاپ دوم، قم، مؤسسه دارالهجرة.
    31. کشی، محمد‌بن‌عمر، (1409ق)، اختیار معرفة الرجال، چاپ اول، مشهد، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
    32. کلباسی، محمد‌بن‌محمد ابراهیم، (1380ش)، الرسائل ‌الرجالیة، چاپ اول، قم، دارالحدیث.
    33. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران، دار الکتب‌ الاسلامیة.
    34. مجلسی، محمد‌باقر، (1378ش)، الوجیزة فی علم ‌الرجال، چاپ اول، تهران، همایش بزرگداشت علامه مجلسی.
    35. _________________، (1403ق)، بحار الانوار الجامعة لدرر الأخبار الائمة الاطهار، چاپ دوم، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
    36. مجلسی، محمدتقی، (1406ق)، روضة‌ المتقین فی شرح من‌ لایحضره ‌الفقیه، چاپ دوم، قم، مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور.
    37. مشکور، محمد‌جواد، (1372ش)، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ دوم.
    38. مکارم شیرازی، ناصر، (1374ش)، تفسیر نمونه، چاپ اول، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
    39. مهدوی‌راد، محمد‌علی؛ جباری، امیرعطاالله، (1391ش)، "محمد بن‌ سنان از ورای دیدگاه‌ها"، حدیث‌ پژوهی، شماره 8.
    40. نجاتی، محمد؛ سامی، حامد، (1401)، "نقش عقل در حفظ خلوص دین از منظر آیات و روایات"، دوفصلنامه عقل و دین، سال چهاردهم، شماره بیست و هفتم.
    41. نوری، میرزا حسین، (بی‌تا)، فصل ‌الخطاب، چاپ فرهنگ و معارف اسلامی، چاپ افست.