نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
نتیجه گیری
از مباحث مطرح شده میتوان چنین نتیجه گرفت:
1. در نظر علامه طباطبایی عقل نیروی جداکننده حق از باطل است و از آنجایی که حق با حجت و دلیل قاطع ارائه میشود و باطل دلیلی با خود ندارد، وظیفه عقل کشف حجتها و دلایل و به تبع آن تشخیص حق است. البته ایشان نیروی مذکور را متعلق به عقل عرفی نمیداند و بر این باور است که نیروی عقل به تنهایی توان این تشخیص را نخواهد داشت، بلکه حرکت این نیرو در طریق فطرت سالم انسانی او را موفق به تمیز و جداسازی حق از باطل و خیر از شر خواهد نمود.
2. عقلانیت ابزاری، عقلانیت اخلاقی، عقلانیت انتقادی و عقلانیت ارتباطی، چهار رویکرد عقلی مطرح در دنیای غرب است که همگی عقل و فعالیتهای عقلی در انسان را به چند بعد خاص محدود نموده و از ابعاد دیگر آن غافل شدهاند. علامه طباطبایی بزرگترین ضعف این عقلانیتها را در مادیگرایی و عدم توجه به مشتهیات نفسانی به عنوان موانع بزرگ عقل دانسته و شناخت سعادت حقیقی انسان، توسط این رویکردهای عقلی را ناممکن میداند.
3. علامه طباطبایی عقلانیت صحیح را عقلانیت فطری دانسته که ادراک در آن با سلامت فطرت همراه بوده و غرایز و امیال نفسانی را بزرگترین مانع در این مسیر معرفی مینماید. لذا هرچه انسان در تهذیب و طهارت نفس کوشش نماید، فطرت او از سلامت بیشتری برخوردار بوده و در تشخیص حجتها و دلایل عقلی موفقتر خواهد بود.
4. این رویکرد علامه که در تقابل با دیدگاههایی است که صورت معیار به خود گرفتهاند، نشان از قوت نظر و استدلال برخاسته از نوعی باور استوار اوست؛ همین ویژگی سبب سنتشکنی و نوآوری و طرح مباحث جدید در تفسیر و فلسفه توسط این اندیشمند الهی شد.
5. عقلانیت فطری، فرصت شناخت حق، برای همه افراد انسانی، با استفاده از ظرفیت وجودی آنها را مهیا نموده است. در این رویکرد سلامت نفس و پیرایش فطرت، بیش از دانش و آگاهی تأثیرگذار است و تقویت این رویکرد عقلی در افراد یک جامعه، علاوه بر ایجاد جامعهای خردمند، زمینههای شکلگیری مدینه فاضله را مهیا مینماید؛ زیرا در چنین جامعهای در سایه تهذیب نفس و بازگشت به فطرت، حیات طیبه شکل خواهد گرفت.
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Rationality has been amongst issues in epistemology on which various and sometimes conflicting views are expounded by different scholars. Delving into religious learning, Allamah Tabatabaei has adopted a special approach toward rationalities which documents itself by strong reasons derived from his deep-seated belief and challenges other noted approaches. The currents research has offered a detailed definition of rationality, enlisted different kinds of it and touched upon different approaches toward rationality. Then, the research has dug into the characteristics of the rational approach adopted by Allamah Tabatabaei. According to him, the right rational approach for arriving at a correct understanding of issues, submitting proofs and advancing arguments through the agency of reason resides in the innateness which is the manifestation of God. Understanding along with innate uprightness and rational understanding derived from a refined soul are two main requirements in the innate rationality of this prominent scholar.
کلیدواژهها English
