عقل و دین

عقل و دین

بررسی تحلیلی کاربرد هرمنوتیک شلایرماخر در فهم قرآن مبتنی بر دیدگاه تفسیری آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید مهدی سلطانی رنانی 1
سید محمد ادیب آل علی 2
ابوذر نوروزی 3
1 استادیار،گروه آموزش الهیات،معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران
2 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران
3 استادیار،گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران
چکیده
فهم و تفسیر متون مقدس در میان مفسران ادیان در درجه­ی نخست اهمیت قرار دارد. در این میان شلایرماخر در دین مسیحیت به عنوان پدر هرمنوتیک مدرن، راهکارهایی برای فهم و تفسیر کتب مقدس مطرح نموده که مدعی تعمیم کاربست آن‌ها در فهم و تفسیر قرآن است. وی به مؤلفه‌های کاربردی چون تعین معنای متن، عدم استقلال متن از مؤلف، لزوم هم‌سخنی با متن، عدم کفایت قواعد زبانی برای تفسیر، تجدید تجربه­ ذهنی مؤلف برای مفسر، شهود، همدلی و هنری بودن تفسیر در فهم کتاب مقدس و قرآن دست یافته‌است. بررسی مهم‌ترین مؤلفه‌های کاربردی هرمنوتیک شلایرماخر در فهم قرآن در پرتو دیدگاه تفسیری آیت‌الله جوادی آملی به روش توصیفی- تحلیلی رویکرد پژوهشی این جستار است. یافته‌ها و نتایج این مقاله گویای آن است که از هرمنوتیک روشی وی می‌توان در فهم قرآن استفاده کرد، ولی به‌طور‌کامل نمی‌توان بدان اکتفا نمود و رویکرد هرمنوتیکی او حاکی از کارگشا بودن برخی مؤلفه­ها و عدم کفایت بعضی دیگر در فهم قرآن است.

تازه های تحقیق

نتیجه‌گیری

از آنچه در توصیف و تحلیل هرمنوتیک عام شلایرماخر گفته شد، نتایج زیر حاصل می‌شود:

  1. فی‌الجمله می‌توان از هرمنوتیک شلایرماخر در مورد فهم قرآن استفاده نمود. مؤلفه‌هایی مانند تعین معنای متن، عدم استقلال متن از مؤلف، شهود، همدلی با مؤلف و هنری بودن تفسیر، از جمله مواردی است که شلایرماخر برای فهم قرآن کاربردی دانسته و تبیین نموده که این مؤلفه‌ها جهت فهم قرآن کریم قابل‌بهره برداری است.
  2. بایستی در نظرداشت که هرمنوتیک شلایرماخر در جمیع ابعاد آن قابل‌استفاده در فهم قرآن نیست. برخی از اظهارات او برای فهم متون بشری سودمند است، اما برای فهم و تفسیر یک متن آسمانی مانند قرآن که حتی الفاظ و عبارات آن هم الهی هستند، قابل‌استفاده نیست. به‌عنوان‌نمونه تأویل روان‌شناختی درمورد قرآن مجید، به این شکل که عوامل تاثیرگذار برروی مؤلف قرآن مجید را بررسی کنیم، درمورد فهم و تفسیر قرآن امکان‌پذیر و کارگشا نیست.
  3. با توجه به این که قرآن یک متن آسمانی است و الفاظ و عبارات آن نیز الهی است، برای فهم آن اکتفا به هرمنوتیک و مؤلفه‌های آن کافی نیست و به هرمنوتیک قدسی با محوریت معصوم در این خصوص نیاز است. از‌این‌رو مفسران قرآن جهت فهم و تفسیر این کتاب آسمانی به تبیین پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و معصومان (علیهم السلام) و نیز داشتن طهارت روح نظر داشته­ اند.

کلیدواژه‌ها
هرمنوتیک
شلایرماخر
فهم قرآن
تفسیر
آیت‌الله جوادی آملی

موضوعات

عنوان مقاله English

An analytical Study of the Practice of Schleiermacher's Hermeneutics in Understanding Qur'an based on Ayatollah Javadi Amoli's Interpretive Perspective

نویسندگان English

sayedmahdi soltanirenani 1
sayed mohamadadib aieali 2
Abu Dhar Nowrozi 3
1 Assistant Professor, Department of Theological Education, Knowledge and Islamic Education, Farhangian University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Payam Noor University, Tehran. Iran
3 Assistant Professor, Department of Theological Education, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

Understanding and interpreting the holy texts is of the first importance among religious commentators. In the meantime, Schleiermacher, as the father of modern hermeneutics in Christianity, has proposed solutions to understand and interpret the holy books, which claims to generalize their application in understanding and interpreting the Qur'an. He has achieved practical components such as determining the meaning of the text, the lack of independence of the text from the author, the necessity of consonance with the text, the inadequacy of linguistic rules for interpretation, renewing the author's mental experience for the interpreter, intuition, empathy and the artistic nature of interpretation in understanding the Bible and Qur'an. Here it is aimed to examine the most important applied components of Schleiermacher's hermeneutics in understanding the Qur'an in the light of Ayatollah Javadi Amoli's interpretive perspective by descriptive-analytical method.The findings and results of this article show that his methodical hermeneutics can be used in understanding the Qur'an, but it cannot be completely sufficient and his hermeneutic approach indicates that some of those components are effective and others are insufficient in understanding the Qur'an.

کلیدواژه‌ها English

Hermeneutics
Schleiermacher
understanding the Qur'
an
interpretation
Ayatollah Javadi Amoli

  1.  قرآن کریم

     نهج البلاغه، (1375ش)، ترجمه:  محمد دشتی، قم، انتشارات مشرقین.

    1. احمدی، بابک، (1375ش)، ساختار و تأویل متن، تهران، نشر مرکز.
    2. بهرامی، محمد، (1381ش)، "نگرشی تطبیقی به دانش تفسیر و هرمنوتیک شلایرماخر"، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، شماره 30-29.
    3. پالمر، ریچارد، (1377ش)، علم هرمنوتیک، ترجمه: محمدسعید حنایی کاشانی، تهران، انتشارات هرمس.
    4. پراودفوت، وین، (1383ش)، تجربه دینی، ترجمه: عباس یزدانی، قم، طه.
    5. جوادی آملی، عبدالله، (1367ش)، پیرامون وحی و رهبری، قم، نشر اسراء.
    6. ___________________، (1376ش)، شریعت در آینه معرفت، قم، نشر اسراء.
    7. ___________________، (1378ش الف)، تفسیرتسنیم، ج 1، قم، نشر اسراء.
    8. ___________________، (1378ش ب)، برنامه تلویزیونی قرآن و زمان، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
    9. ___________________، (1382ش)، سرچشمه اندیشه، قم، نشر اسراء.
    10. ___________________، (1385ش)، قرآن در قرآن، قم،‌ اسراء.
    11. ربانی گلپایگانی، علی، (1383ش)، هرمنوتیک و منطق فهم دین، چاپ اول، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه.
    12. رشیدی، شیرین؛ کشاورز، سوسن؛ بهشتی، سعید؛ صالحی، اکبر ، (1396)، "تحلیل تطبیقی بنیان­های معرفت­شناختی بر اساس دیدگاه­های استاد مطهری و استاد جوادی آملی"، دوفصلنامه عقل و دین، سال 9، شماره 16، بهار و تابستان، صص 104-77.
    13. زرکشی، بدرالدین، (1410ق)، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دارالمعرفة.
    14. زیویار، فرهاد؛ شاکری خوئی، احسان؛ اعتمادی بزرگ، امیر، (1393ش)، "بازشناسی گزاره‌های هرمنوتیک فلسفی و بررسی و نقد آن"، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره 31، ص66-47.
    15. ساجدی، ابوالفضل؛ مرتضوی شاهرودی، سید محمود، (1402ش)، "هرمنوتیک و قرآن"، دانشنامه علوم قرآن، ج 4، زیرنظر علی اکبررشاد، چاپ دوم، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص 277-246.
    16. ساجدی، ابوالفضل؛ مختاری، محمدحسین؛ مرتضوی شاهرودی، سید محمود، (1391ش)، "نقد مبانی هرمنوتیکی شلایرماخر"، فصلنامه کلام اسلامی، مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق (علیه‌السلام)، شماره 83، صص 59-29.
    17. صدرالمتألهین شیرازی (علی بن ابراهیم قوامی)، (1383ق)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
    18. طباطبایی، سید محمد حسین، (1417ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت، مؤسسه اعلمی للمطبوعات.
    19. قائمی‌نیا، علیرضا، (1380ش)، متن از نگاه متن، قم، انجمن معارف اسلامی ایران.
    20. کریمی، مصطفی، (1379ش)، "هرمنوتیک و تأثیر انتظارات بر فهم قرآن"، مجله معرفت، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، سال نهم، شماره سوم.
    21. کلینی، محمدبن یعقوب، (1413ق)، الکافی فی الاصول، بیروت، دارالاضواء.
    22. کوزنزهوی، دیوید، (1371ش)، حلقۀ انتقادی، ترجمه: مراد فرهادپور، تهران، انتشارات گیل.
    23. المتقی الهندی، علاء‌الدین علی بن‌حسام‌الدین، (1401ق)، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، محقق: بکری حیانی، صفوة السقا، ج 1، چاپ پنچم ، بیروت، مؤسسة الرسالة.  
    24. مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، (1386ش)، تفسیر نمونه، جلد 21، چاپ بیست و هشتم، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
    25. واعظی، احمد، (1385ش)، درآمدی بر هرمنوتیک، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    26. هادوی تهرانی، (1375ش)، مهدی، مبانی کلامی اجتهاد، قم، خانه خرد.
    27. Gadamer, Hans-Georg, (1996), Truth and Method, Translation revised by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall, Translation revised by New York, Continuum.                                                                 
    28. Palmer, Richard E. (1969), Hermeneutics, North Western University Press.
    29. Scheleiermacher, F.D.E, (1998): Hermeneutics and Criticism, translated by Andrew Bowie, Cambridge University Press.
    30. Wolfart, Panneneberg, (1981), “Hermeneutics and Universal History”, Published in Hermeneutics and Modern Philosophy, State University of New York Press.