عقل و دین

عقل و دین

نگرش الهیاتی فلسفه مارسل درباره شناخت خدا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدهادی طالب نجف آبادی 1
مهدی منفرد 2
1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی، ، دانشگاه قم
2 دانشیار گروه فلسفه دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم،
چکیده
دیدگاه‌های فلسفی در نگرش ما به مسائل الهیاتی نقش مهمی دارند. فلسفه گابریل مارسل دارای دیدگاه‌های الهیاتی خاص به خود است که می‌تواند رویکرد جدیدی در باب شناخت خداوند شکل دهد. پایه‌های فلسفی مارسل را سه اصل تشکیل می‌دهند: «بودن و داشتن»، «تفکر اولیه و تفکر ثانویه» و «راز و مسئله». این نوشته با بررسی توصیفی-تحلیلی نشان می‌دهد که الهیات مارسل از روش عقلی و منطقی جدا شده و به ایمان‌گرایی نزدیک می‌شود. در دیدگاه مارسل، شناخت خدا شخصی و نسبی است و معرفت منحصراً از راه تفکر ثانویه و مشارکت در راز هستی ممکن است. به‌نظر وی چنین شناختی محدود بوده و از محدودیت خارج نمی‌شود؛ لذا پاسخ نهایی برای آن وجود ندارد. دیدگاه مارسل هر چند نتایج نسبتاً خوبی مانند «تأکید بر رابطه وجودی با خداوند» و «عدم امکان شناخت کنه ذات خداوند» دارد، با چالش­های مهمی مانند «برهان‌ناپذیر دانستن وجود خداوند» و «ابهام و دوری بودن مشارکت» مواجه است.

تازه های تحقیق

- نتیجه‌گیری

براساس اصول فلسفیِ گابریل مارسل می‌توان سخن از نگرش جدیدی در الهیات به میان آورد. رویکردی که بیشترین توجه آن به تجربه‌های درونی و مشارکت در راز هستی است. مارسل با فاصله گرفتن از حکمت بحثی و تمایل به ایمان‌گرایی، شناخت خداوند را در وادی عمل جست‌و‌جو می­کند و روی خوشی به مفاهیم ذهنی و علوم حصولی نشان نمی­دهد. هرچند توجه او به حقیقت ایمان و ارتباط وجودی با خداوند درخور تحسین است، الهیاتِ برآمده از فلسفه او با چالش­های مهمی نیز روبرو است؛ چراکه به‌خاطر نسبی و شخصی بودن شناخت­های افراد از خداوند، امکان مفاهمه و گفت‌و‌گو درباره خداوند با مشکل مواجه می­شود. همچنین کم­مهری او به عقل، چالشی در خداشناسی در پی خواهد داشت، زیرا عقل بهترین وسیله و شاید در برخی موارد تنها وسیله برای قدم گذاشتن در مسیر ایمان باشد و این در‌حالی‌است‌که مارسل با روی‌گردانی از عقل، شناخت خداوند را از طریق تفکر ثانویه و مشارکت در راز هستی پیگیری می­کند؛ راهی که از ابهام و چالش تهی نیست و عملاً امکان مفاهمه برای شناخت خدا را از بین می‌برد. بنابراین اگر قرار است فلسفه مارسل مبنایی برای الهیات قرار گیرد تا از ظرفیت‌های مثبت آن استفاده شود، باید فکری هم برای جهات ضعف آن کرد و شاید وجود همین چالش­ها باعث شده باشد که به فلسفه او اقبال چندانی نشود.

 

 

 

کلیدواژه‌ها
گابریل مارسل
شناخت خداوند
راز
تفکر ثانویه
ایمان‌گرایی

موضوعات

عنوان مقاله English

Theological Approach to Understanding God in Marcel’s Philosophy

نویسندگان English

Mohammad Hadi Taleb Najafabadi 1
Mahdi Monfared 2
1 PhD candidate of Comparative Philosophy, University of Qom, (Corresponding author),
2 Associate professor, Department of Philosophy and Theology, University of Qom,
چکیده English

Philosophical perspectives play an important role in our approach to theological issues. Gabriel Marcel's philosophy contains specific theological viewpoints that can offer a new perspective on understanding God. The foundations of Marcel's philosophy are based on three principles: "being and having," "primary and secondary reflection," and "mystery and problem." This text, through a descriptive-analytical approach, demonstrates that Marcel's theology moves away from rational and logical methods and leans toward fideism. In Marcel's view, the knowledge of God is personal and relative, and understanding is exclusively possible through secondary reflection and participation in the mystery of existence. According to him, such knowledge is limited and cannot surpass its limitations; therefore, there is no ultimate understanding of Him. Although Marcel's perspective yields relatively positive outcomes, such as "emphasis on an existential relationship with God" and "the impossibility of knowing the essence of God's nature," it also faces significant challenges, such as "considering the existence of God as unprovable" and "the ambiguity and remoteness of participation."

کلیدواژه‌ها English

Gabriel Marcel
knowledge of God
mystery
secondary reflection
fideism
  1. اله‌بداشتی، علی، ‌(۱۳۸۹)، "جایگاه عقل در الهیات از نگاه متکلمان مسلمان"، دوفصلنامه عقل و دین، شماره یکم، صص ۱۸-۳۹.
  2. بلاکهام، هـ .ج، (۱۳۷۲)، شش متفکر اگزیستانسیالیست، ترجمه: محسن حکیمی، دوم، تهران، نشر مرکز.
  3. طباطبایی، محمد حسین، (۱۴۱۶ق)، نهایة الحکمة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  4. فعالی، محمد تقی، (۱۳۸۰)، "ﺁﯾﺎ ﺩﯾﻦ، ﻓﻘﻂ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺩﯾﻨﯽ ﻭ ﺩﺭﻭﻧﯽ ﺍﺳﺖ"، ﺭﻭﺍﻕ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪ، ﺑﻬﻤﻦ ۱۳۸۰، ﺷﻤﺎﺭﻩ ۵ (۴۱-۶۴).
  5. فیاضی، غلامرضا، (۱۳۹۷)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، تحقیق و نگارش: حسینعلی شیدان شید، چاپ پنجم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  6. قونوی، صدرالدین، (۱۳۷۱)، النصوص، تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی، چاپ اول، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
  7. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۱)، إعجاز البیان فى تفسیر أم‌القرآن‏، تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی، چاپ اول، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  8. کاپلستون، فردریک، (۱۳۹۲)، فلسفه معاصر، ترجمه: علی اصغر حلبی، سوم، تهران، زوار.
  9. کین، سم، (۱۳۸۱)، گابریل مارسل، ترجمه: مصطفی ملکیان، اول، تهران، نگاه معاصر.
  10. گرجیان، محمد مهدی؛ فوزی، عمار، (۱۳۹۳)، "تعطیل در عرفان اسلامی"، ﻗﺒﺴﺎﺕ، ﺗﺎﺑﺴﺘﺎﻥ ۱۳۹۳ - ﺷﻤﺎﺭﻩ ۲۷ (۶۱-۹۶).
  11. مارسل، گابریل، (۱۳۹۲)، بودن و داشتن، ترجمه: صدیقه فراهانی، اول، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
  12. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۲)، فلسفه اگزیستانسیالیسم، ترجمه: شهلا اسلامی، ویرایش: مصطفی ملکیان، اول، تهران، نگاه معاصر.
  13. مصباح، محمدتقی، (۱۳۹۴)، خداشناسی، دوم، قم، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
  14. ملاصدرا(صدر‌الدین شیرازی)، محمد بن ابراهیم، (۱۳۶۸)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج ۸و6، قم، مکتبة المصطفوی.
  15. یزدان‌پناه، سید یدالله ، (۱۳۸۹)، مبانی و اصول عرفان نظری، نگارش: سید عطاء انزلی، چاپ دوم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  16. Copleston, Frederick, (1994), A History of Philosophy, Vol. 9, New York, IMAGE BOOKS.
  17. Marcel, Gabriel, (1949), Being and Having, translated by Katharine Farrer, Westminster, UK, Dacre Press.
  18. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ, (2002), Creative Fidelity, Translated by Robert Rosthal, New York, Fordham University Press.
  19. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ, (1951a), The Mystery of Being, vol. 1, Reflection and Mystery, translated by G. S. Fraser, London, The Harvill Press.
  20. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ, (1951b), The Mystery of Being, vol. 2, Faith and Reality, translated by René Hague, London, The Harvill Press.
  21. Pax, Clyde, (1972), An Existentialist Approach to God: A Study of Gabriel Marcel, The Hague, Martinus Nijhoff.
  22. Treanor, Brian, (2004), "Gabriel (-Honoré) Marcel", The Stanford Encyclopedia of Philosophy,(Winter 2016 Edition), Edited by Edward N. Zalta, URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/marcel/>.