نتیجه‌گیری

در برهان اوّل، از فقر وجودی انسان در ایجاد و بقاء به ایجادکننده و دوام‌دهنده‌ای می‌رسیم که هیچ‌گونه نیاز و نقصی در او نیست. او علةالعلل و علت اولی است
که در قرآن کریم به «الأوّل» از او، یاد می‌شود. از نقص و فقر و نیاز جهان، به وجود اوّل و مقدّمی می‌رسیم که بی‌نیاز و کامل است.

در برهان دوم، بشر برای یافتن و آگاه شدن به دنبال نشانه‌ها و آثار چیزی که به دنبال یافتنش است، گام بر می‌دارد. طبیعی و منطقی است که برای یافتن و آگاه شدن پروردگار خویش به دنبال نشانه‌ها و آثار او بگردد. هر چند به آسانی نمی‌توان او را مشاهده کرد؛ اما او از خود، حتماً نشانه‌ها و آثاری بر جای می‌گذارد.

وقتی به اطراف‌مان و در خود می‌نگریم، به آسمان و زمین و همه شگفتی‌های آن، می‌یابیم که آن‌ها خودبه‌خود و اتفاقی، تحقق نیافته، بلکه عقل سلیم، حکم می‌کند که سازنده چنین صنعت زیبا و منظم و مستحکم، حکیمی آگاه و عالم بوده است. رویارویی بشر با چنین موجود متعالی، جز تسلیم و خضوع و سر تعظیم به او داشتند را می‌طلبد. البته گفتنی است که یکی از راه‌های رسیدن و قرب به او، پرستش همراه با علم به حقیقت او است.

در برهان سوم، تلاش شده است از طریق معرفی خودش در آیات قرآنی و روایاتی معصومین^ شناخته شده و وجودش برای مؤمنان پاک، آشکاراتر گردد.

او موجود نامتناهی از تمام جهات است، چه کسی بهتر از او می‌تواند به معرفی و شناخت او بپردازد؟!

از این‌رو، خداوند متعال یکی از راه‌های شناخت خویش را در تبیین اسماء و صفات خویش، قرار داده است. بنابراین با دقت در تبیین و تحلیل مقام وجودی خداوند متعال که از زبان نورانی ائمه معصومین^ وارد شده است و در تفسیر مفسرین ارزش‌مند شیعی تبیین گشته، به حقایقی درباره پروردگار خویش می‌رسیم.

پس می‌توان با اندیشه و تفکر درباره خداوند متعال و آیات و نشانه‌هایش، قلب و جان خویش را آگاه و نورانی کرد و از این طریق به او نزدیک شد و جزء مقربین او گشت.