Document Type : Original Article
در مقاله حاضر نظریه رویا انگاری وحی به عنوان یکی از عمده ترین شبهاتی که اخیرا توسط دکتر سروش مطرح شده؛ مورد بررسی قرار گرفته است. مبنای اصالی دکتر سروش در نظریه مذکور را می توان در تاکید وی بر نقش روایتگری پیامبر در فرایند وحی و نفی جنبه خطابی آیات قرآن رصد نمود. ایشان بر این اساس منشاء قرآن را بشری و زبان آن را از جنس رویا و مکاشفه می داند. محصول این معجون نیز تاکید بر تکلف تفاسیر موجود و ضرورت گذار از تفسیر به تعبیر قرآن است که در حقیقت اهتمام مولف بیشتر معطوف به این مساله شده است. بررسی و سنجش نظریه مذکور نمایانگر پیامدها و لوازم متناقض و ناسازگاری است که سهوا یا تعمدا در کلام مولف به آنها اشاره نشده است. رویکرد مبتنی بر رویا انگاری ساحت قدسی پیامبر را در معرض اتهام کذب و جهل قرار می دهد. این نظریه همچنین مستلزم تردید جدی در صحت ادعای نبوت رسول الله خواهد بود. علاوه بر دو محذور فوق, صحت مبنای رویا انگاری در مورد وحی نبوی موید غفلت پیامبر از وحدت سامع و قائل و توهم دوگانگی و اثنینیت ایشان در حین روایت تجربه قدسی است. در بحث کلام الهی، نظریه رویا انگاری جامعیت و کمال دستوری و محتوایی قرآن را انکار و مستلزم سخافت حداکثری آن خواهد بود. در نهایت به جهت اینکه از دیدگاه دکتر سروش قرآن تجربه عرفانی پیامبر است؛ هیچ ملاکی برای تمایز آن از سایر تجربه های عرفانی ارائه نشده است و در نتیجه محتمل است روایت پیامبر از رویای خویش مشوب به ابهام و تناقض از نوع شطح باشد که بداهتا تهافتی آشکار خواهد بود.
1.استیس، وت،1384، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاالدین خرمشاهی، چاپ سوم، تهران، سروش, , صص265-269.
2.تهانوی، محمد اعلی بن علی، کشاف اصطلاحات الفنون، تهران، انتشارات خیام, 1967.
3.چناری، امیر، متناقض نمایی در شعر فارسی، چاپ اول، تهران، فروزان، 1377 .
4.داراشکوه، محمد، حسنات العارفین، تهران، ویسمن، 1352.
5.رجایی بخارایی، احمد علی، فرهنگ اشعار حافظ، تهران، انتشارات علمی, 1370.
6.سروش، عبدالکریم، بسط تجربه نبوی، تهران، صراط، 1378.
7.همو، قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران، صراط، 1374.
8.همو، مقالات محمد| راوی رویاهای رسولانه(1و2).
9.چناری، امیر، متناقض نمایی در شعر فارسی، چاپ اول، تهران، فروزان، 1377.