Reason and Religion

Reason and Religion

Analysis of the Moral Act from Mulla Sadra's Perspective and its Consequences

Document Type : Original Article

Authors
Ali Nikookar 1
Ahmad Fazeli 2
1 PhD Student, Department of Moral Philosophy, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate professor, Department of Philosophy of Ethics, University of Qom,
Abstract
The soul is a single simple reality that possesses all perfections and powers that are self-existent. the specific feature of the human soul is its power of selection, which allows it to determine the existential level and, consequently, the essence. The soul is the true subject of all actions, so all perceptions and actions, including moral action, are the result of the levels of the soul. The purpose of this research is to explain the relationship between the levels of the soul and moral action in the works of Sadra using a descriptive-analytical method. According to Sadra, the closer a person is to the higher levels, the more actuality of existential perfection he witnesses and the greater the possibility of moral actions performimed by him. Therefore, the actions of the soul were divided into legal, religious, and moral based on the levels of the soul, and the process of performing and the difference of moral action from other actions were explained in origin, intention, and goal. Next, by explaining the will of God based on the capacity of the human will and critically considering the limitations of the human will in longitudinal relationship with the will of God, we have preserved and proven the two prerequisites of moral action: man has an absolute will. Therefore, from the positive aspect, God has an absolute responsibility for moral actions, and from the negative side, He is not the cause of moral evil.
Keywords
Mulla Sadra
moral act
moral responsibility
moral evil
Subjects

 نتیجه‌گیری

با تحقیق به عمل آمده بنا بر توضیحات فوق نتایج زیر حاصل می‌شود:

1.     نفس به‌عنوان فاعل حقیقی، براساس مرتبه وجودی خود موجب بروز و ظهور افعال می‌شود.

2.     نفس دارای سه مرتبه حسی، خیالی و عقلی است که انواع صور علمی در این سه مرتبه دارای حکم اتحادی همچون، عقل و عاقل و معقول هستند.

3.     هر تصوری به‌عنوان مبدأ افعال، دارای خُلقی است و هر خُلقی به‌عنوان ملکات نفس، که افعال را بدون نیاز به تکلف صادر می‌کند، بر تصورات انسان تأثیر می‌گذارد.

4.     از‌منظر صدرا نفس در مرتبه عقلانی که قادر به درک ملاکات و الزامات اخلاقی و مصالح جاویدان است، بروز خارجی آن به صورت فعل اخلاقی می‌شود.

5.     انسان هرچه از قیودات مادی رها می‌شود، جنبه‌های گسترده‌تری از واقعیت ظاهر و مواجهه انسان اخلاقی‌تر می‌شود؛ لذا فعل نفسی که در مرتبه طبیعی است فقط در محدوده تکوین و اعراض اجسام است، اما فعل نفسی که از مرتبه حیوانی عبور و در مرتبه الهی است، به اذن الله می‌تواند در تمام مراتب و عوالم تصرف ‌کند.

6.     صدرا بر این باور است که خداوند به مقتضای حکمت خویش عموم آدمیان را به این حد از شایستگی رسانده تا در جریان سیر و پیمودن مسیر تکامل خاص خود قرار گیرند؛ لذا حیات دنیوی انسان را زندگی در دار تکلیف و ابتلاء و جایگاه مسئولیت اخلاقی را در این مرتبه معرفی کرده است.

1.      ابن‌عربی، محیى‌الدین، (1946)، فصوص الحکم، قاهره، دار إحیاء الکتب العربیه.
2.     امینی، سید عبدالله؛ ضیایی، مجید، (1400)، "تحلیل و تطبیق اعیان ثابته در عرفان ابن‌عربی با ماهیت در فلسفه ملاصدرا"،  عقل و دین، شماره های 24، صص 65-80.
3.     جوادی آملی، عبدالله، (1386)، رحیق مختوم، قم، مرکزنشر اسراء.
4.     ______________________، (1388)، فلسفه صدرا، قم، اسراء.
5.     ______________________، (1397)، عین نضاخ، قم، مرکز نشر اسراء.
6.     حسن زاده آملی، حسن، (1385)، دروس معرفت نفس، قم، ال‍ف‌. لام‌. م‍ی‍م‌.
7.     ________________________، (1386)، عیون مسائل نفس و شرح آن، قم، بکا.
8.     حلیّ، نجم الدین ابوالقاسم، (1367)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ نخست، قم، اسماعیلیان.
9.     داوری اردکانی، رضا، (1395)، اخلاق در عصر مدرن، تهران، سخن.
10. صدرالمتالهین شیرازی، ملاصدرا، (1383)، الشواهد الربوبیه، ترجمه: جواد مصلح، تهران، سروش.
11. _________________________________، (1364)، المظاهر الإلهیه، ترجمه:سیدحمید طبیبیان، تهران، امیرکبیر.
12. _________________________________، (1341)، عرشیه، ترجمه: محمد خواجوی، تهران، انتشارات مولی.
13. _________________________________، (1354)، المبدأ و المعاد، تصحیح: سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
14. _________________________________، (1363)، المشاعر، ترجمه: هانری کربن، چاپ دوم، تهران، طهوری.
15. _________________________________، (1366)، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق:محمد خواجوى، چاپ دوم، قم، انتشارات بیدار.
16. _________________________________، (1381)، کسر الاصنام الجاهلیة، تصحیح: جهانگیر، چاپ اول، تهران، بنیاد حکمت صدرا.
17. _________________________________، (1387)، مفاتیح الغیب، تصحیح: محمد خواجوی، چاپ اول، تهران، مولی.
18. _________________________________، (1981)، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث.
19. صلواتی، عبدالله، (1396)، زیست جهان ملاصدرا، تهران، انتشارات هرمس.
20. طباطبایى، سیدمحمدحسین، (1417)، المیزان فى تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشـارات اسـلامى جامعـۀ مدرسین حوزة علمیه قم.
21. کاتوزیان، ناصر، (1390)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران، شرکت سهامی انتشار.
22. مصباح یزدی، محمدتقی، (1386)، معارف قرآن، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
23. _________________________، (1393)، شرح مناجات حضرت سجاد (ع)، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
24. مطهری، مرتضی، (1368)، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا.
25. نجاتی، محمد؛ صفدری نیاک، مرتضی، (1394)، "تبیین وجودی و معرفتی قوه خیال در حکمت متعالیه و پیامد دین شناختی آن در مسئله ابطال تناسخ ملکی"، عقل و دین، شماره های 13 و 14، صص 181-206.