Reason and Religion

Reason and Religion

The role of reason in human behavior based on Alavi traditions

Document Type : Original Article

Authors
mohammad ghafoorimanesh 1
hamid hamidian 2
1 PhD student at Nahj al-balagheh knowledge and education, Meybod University, (Corresponding author)
2 Assistant professor at tafsir and knowledge of the Qur'an, Meybod University,
Abstract
So far, several researches have been conducted separately on the subject of "intellect" in the field of epistemology and also on the subject of "behavior" in the field of ethics and education. The following article, with the focus on the words of Imam Ali (AS), has studied subject of "intellect and behavior" in the interdisciplinary approach. Undoubtedly, the Hadiths of Amir al-Mo'menin (AS) are considered as one of the important sources in Islamic researches and theories. In this article, an attempt has been made to present what and how intellect and behavior relate to each other, as well as the various dimensions and angles of it. The findings of this study indicate a two-way "evolution and decline". Based on many Hadiths, the behavior of the individual and society indicates the extent and level of development of their intellect and based on some other Hadiths, man, with his intellect, enters the three fields of cognitive behavior, behaviorism and behavior construction. This research has studied the mentioned issue in Imam Ali hadiths by descriptive-analytical method.

Highlights

نتیجه­گیری

این مقاله، با غور در سخنان امام (علیه­السلام)، در جهت تقویت عقلانیت دینی، ابعاد مختلف ارتباط عقل با رفتار را تبیین نمود که نویافته­های پژوهش، بدین قرار هستند:

1- با بررسی روایات علوی، تقدم جایگاه و رتبه عقل بر رفتار، از حیث ثبوت و اثبات استنباط گردید.

2- از طریق جری و تطبیق قاعده حسن و قبح عقلی، می­توان ملاک تشخیص و ارزشیابی رفتار را عقل دانست.

3- در منطق امام علی (علیه­السلام)، دو مقوله عقل و رفتار، دارای همبستگی و ملازمت هستند. ارتباط متقابلی که میان رفتار و عقل وجود دارد به این معناست که رفتار انسان، نشان­دهنده میزان عقل وی است و لازمه عقل انسان نیز کیفیت رفتار اوست. همچنین در این ارتباط، سیر تکاملی و تنازلی دوسویه­ای وجود دارد که به معنای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری عقل و رفتار از یکدیگر (از نظر افزایش یا کاهش) است.

4- طبق دیدگاه آن حضرت، محل بروز و ظهور عقل، همه حیطه­ها و شئونات زندگانی انسان، از قبیل حیطه فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی است. همچنین تدبیر شایسته زندگی و میانه­روی در امور، بیانگر رفتار معقول است؛ به­گونه­ای که رفتارهای حاکی از افراط و تفریط، نشانه فاصله گرفتن از عقل می­باشد.

5- بُعد دیگر این ارتباط، مربوط به کارکردهای رفتاری عقل عملی می­باشد که خود سه مرحله دارد: الف) حوزه شناختی و تشخیصی عقل که در این مرحله، عقل عملی با پشتوانه عقل نظری، رفتار خوب را از بد، خوب را از خوب­تر و بد را از بدتر تشخیص می­دهد. ب) حوزه گرایشی و انگیزشی که در این مرحله قوّه عقل باعث می­شود که نفس انسان به خوبی­ها گریش پیدا کند و از بدی­ها روی برگرداند. ج) حوزه فعلی و عملی که در این مرحله نیز، قوّه عقل با کمک قوای دیگر اقدام به انجام رفتارهای نیک و ترک رفتار­های خلاف می­گردد. از تقریری که درباره سه کارکرد رفتاری عقل عملی ارائه گردید، می­توان به­عنوان یک نظریه نوین یاد کرد.

در پایان باید اذعان کرد که بدون شک، نظرات، تحلیل­ها و نویافته­های این پژوهش، می­تواند موردِنقد و بررسی محققین ارجمند قرار گیرد.

Keywords
Imam Ali (AS)
relationship
reason
behavior
human

Subjects

  1. قرآن کریم

    1. آشتیانی، سید جلال الدین، (۱۳۷۲)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم، مرکز انشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    2. ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1390)، شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، تهران، انتشارات حکمت.
    3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1395)، الهیات نجاة، مترجم: سیدیحیی یثربی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
    4. ابن‌عربی، محی‌الدین، (1400)، فتوحات مکیه، ترجمه: محمد خواجوی، چاپ هفتم، تهران، نشر مولی.
    5. اخلاقی، مرضیه. (1398)، شرح حکمة الاشراق شهاب الدین یحیی سهروردی، ج 1، تهران، انتشارات دانشگاه هنر.
    6. پورنامداریان، تقی، (1394)،  عقل سرخ (شرح و تأویل داستان‌های رمزی سهروردی)، تهران، انتشارات سخن، چاپ سوم.
    7. سهروردی، شهاب‌الدین، (1380)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1و2و3، تصحیح: هانری کربن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    8. شاهجویی، محمدامین، (1384)، مجموعه مقالات هانری کربن، تهران، نشر حقیقت.
    9. شایگان، داریوش، (1392)، آفاق تفکرمعنوی در اسلام ایرانی، ترجمه: باقر پرهام، تهران، فرزان روز.
    10. شهرزوری، شمس الدین محمد، (1380 )، شـرح حکمـة الاشـراق، تصـحیح: حسـین ضـیائی تربتـی، تهـران، پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
    11. شیرازی، صدرالدین محمد، (1382)،  الاسفار الاربعة، تحقیق و تنظیم: رضا اکبریان،  تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    12. شیرازی، قطب الدین، (1380)،  شرح حکمه الاشراق، مقدمه: مهدی محقق، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی.
    13. طباطبایی، محمدحسین، (1399)، شیعه در اسلام، چاپ هفدهم، قم، انشارات بوستان کتاب.
    14. ____________________، (1423ق). نهایــة الحکمــة. تعلیق و تصحیح: عباسعلى زارعـى سـبزوارى. قـم، مؤسسة النشر الاسلامى.
    15. غفاری، محمد خالد، (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
    16. قیصری، داوود، (1393)، شرح قیصری بر فصوص الحکم ابن‌عربی، ترجمه: محمد خواجوی، تهران، نشر مولی
    17. کربن، هانری، (1374)، ارض ملکوت، ترجمه: ضیاءالدین دهشیری، تهران، انتشارات طهوری.
    18. ___________، (1387)،  ابن‌سینا و تمثیل عرفانی، ترجمه: انشاءالله رحمتی، تهران، انتشارات جامی.
    19. لاهیجی، بهایی، (1373)، رساله نوریه در عالم مثال، مقدمه: سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی حوزه هنری.
    20. هروی، محمد، (1363)، انواری، تهران، نشر امیر کبیر.
    21. یزدان‌پناه، سیدیدالله، (1391)، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهاب‌الدین سهروردی. ج 1و2. تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

     

Reason and Religion
Volume 14, Issue 26 - Serial Number 26
January 2022
Pages 128-141