Document Type : Original Article
در قرآن و صحیفۀ سجّادیه ایمان به معنای گَرَویدن، قبول داشتن، باور کردن، اذعان و تصدیق قلبی و گواهی دادن بکار رفته است. این نوع امور موجب زدودن انواع و اقسام ترس ها و خوف های موهوم و مذموم به حسب مراتب ایمانی فرد مؤمن می شود، و در درون او نوعی امنیت خاطر و آرامش را موجب می گردد. ایمان رابطه ای وجودی میان قلب آدمی و قلب عالم وجود؛ یعنی خالق و پروردگار هستی است. از میان انحاء مختلف ارتباطهایی که میان انسان با خدا برقرار می شود، به نظر می رسد که توجّه و التفات به رابطۀ فقر وجودی موجودات و بویژه انسان با خدای غنی مطلق، ژرف ترین و اساسی ترین رابطه ای است که این ارتباط وجودی[ایمان] را تبیین می کند. عناصر اساسی و مهمّی که با برقراری این رابطه در درون انسان شکل می گیرند، عبارتند از: خوف، رجاء، شوق و رغبت، اطمینان، محبّت، اعتماد، توکّل و رضا به خدا است. در این تحقیق بر مبنای آیات قرآن و صحیفۀ سجّادیه، مهمّ ترین ویژگی های ایمان، قلبی و اختیاری بودن و افزایش و کاهش پذیری آن معرّفی شده اند، که ویژگی اخیر به نحوی مطلوب تر این ویژگی ها را برای حقیقت ایمان[ نه اعراض و لوازم خارجی آن] به اثبات می رسانَد. این ویژگی ها لزوم توجّه و مراقبت از ایمان را گوشزد می کنند، و نگاهِ انسان را به نگرشی آسیب شناسانه نسبت به وجود و ماهیت ایمان دینی معطوف می دارند. تحوّلات ایمانی در قلب انسان به عنوان اساسی ترین وجهۀ شخصیت او، اساسی ترین مسأله در تحوّل شخصیت بشمار می آید. در این مقاله با استناد به این سخن از امام سجّاد×، که می فرماید: [خدایا]، ایمان مرا برترین مرتبۀ ایمان و یقینم را برترین مرتبۀ یقین قرار بده، این نتیجه بدست آمده است که اگرچه ایمان گاهی و نه لزوماً، می تواند مبتنی بر یقین منطقی شود، ولی آن یقینی که می تواند درونمایۀ ایمان دینی را فراهم آوَرد، و یا از مراتب کمال آن باشد، یقینی از سنخ حضور و شهود و رسیدن به مرتبۀ عین الیقین و حقّ الیقین است؛ زیرا معرفت و یقین منطقی با جحد و انکار هم جمع می شود و لزوماً مانع جحد و انکار نمی باشد. با آنکه ایمان بر مبنای توجّه به میل و معرفت فطری به خدا، و انتخاب آدمی شکل می گیرد، ولی پس از شکل گیری با عمل به مقتضای آن، بتدریج حالات، اعمال و صفات ایمانی را در انسان و زندگی او تحقّق می بخشد، و سر انجام در برخی از انسان ها زمینه را برای کشف و شهود ایمانی فراهم می آوَرَد. ولی چنین نیست که هر مؤمنی عملاً به این مرتبه نایل آید. یکی از آزمون های صدق و خلوص ایمان، اعمال صادقانه و خالصانۀ انسان ها، و معیار این صداقت و خلوص، تحمّل سختی ها و نا ملایمات، و پرداخت هزینه در راه ایمان است. از این روست که هزینه بری یکی از ویژگی های ایمان راستین و مؤمنان صادق و حقیقی بشمار آمده است.
ـ قرآن کریم، ترجمه: فولادوند، محمّد مهدی.
