Document Type : Original Article
نتیجه گیری
1- این دغدغه متوجه مهندسی ژنتیک است که آیا با تغییر و دستکاری ژنتیکی انسان و ایجاد جسم انسانی موردِدلخواه موجب تغییروتحول در نفس و روح انسان و بهعبارتی هویت انسان نیز میگردد؟ زیرا هویت انسانی برحسبِ تفکر اسلامی روح وی است.
2- با توجه به مبانی حکمت متعالیه که نفس را حادث به حدوث جسمانی میداند سرایت تغییروتحول جسمانی به هویت شخص بهراحتی قابلِتبیین است، ولی بر مبنای روحانیةالحدوث بودن نفس در ابتدا میتوان گفت ازآنجا که روح انسان بعد از تهیأ و آمادگی جسم به صورت حقیقتی مجرد به آن تعلق میگیرد تغییر و دستکاری ژنتیک انسانی دخلی در تغییر هویت انسان ندارد .
3- پاسخ بالا با دو بحث دیگر مخدوش میگردد: یکی اینکه تأثیر میزان تهیأ بدن (اعتدال مزاج) برای تعلق نفس به بدن در حکمت مشاء امری مسلم است و لذا ازطریقِ تغییر میزان اعتدال میتوان بر تعلق یک نفس به بدن تأثیر گذاشت. دیگر اینکه در حکمت مشاء نیز بدن بر نفس تأثیرگذار است،بنابراین مداخلات ژنتیکی میتواند فیالجمله و با واسطه مزاج و استعدادها بر نفس و صفات روحی انسان تأثیرگذار باشد.
4- البته اینها همه برحسبِ پیشرفتهای کنونی علم است و ازآنجا که علم تجربی در حال تکامل است چهبسا در آینده به کشفیاتی برسد که راهحل مناسب دیگری نیاز باشد.