Reason and Religion

Reason and Religion

An Investigation into the Nature of Motion according to Avicenna and Mulla Sadra and Its Philosophical and Discursive Outcome

Document Type : Original Article

Authors
SHerafat Zebardast 1
Mohammad Hossein Irandoost 2
Hassan Moalemi 3
1 Student of Islamic philosophy and theology, Islamic Azad University, Qom Branch
2 Assistant professor, Islamic Azad University, Qom Branch, Department of Islamic philosophy and theology (Corresponding author),
3 Associate professor, Baqir Al-Olum University, Qom
Abstract
Explaining the nature of "traversal and being-in-the-middle motion" and their manifestation in the real world is among the crucial topics in the philosophical scopes. There are countless views regarding this topic, the most important of which is that of Avicenna and Mulla Sadra. Each of these views has its different requirements and leads to diverse consequences. The present study intends to analyze the views of these two philosophers on the nature of motion and their outcomes. Library method is employed to collect the needed data and descriptive and analytical methods are utilized to analyze the data. The results indicated that Avicenna believes in the external existence of being-in-the-middle motion and considers traversal motion imaginary and illusory, while Mulla Sadra considers traversing motion a reality with external manifestation and considers being-in-the-middle motion as a mobile connected thing with a unique existence which is totally included within time. Understanding this fact paves the way for the substantial motion and removes its obstacles. By proving the substantial motion, many obscure philosophical problems, such as the bodily resurrection, temporal or pre-eternity creation of the world, etc. were solved.
Keywords
traversal motion
being-in-the-middle motion
substantial motion
Avicenna
Mulla Sadra

نتیجه­ گیری

از آن چه گفته شد روشن می‌شود که حرکت توسطیه امری مستمر و یکپارچه است که متحرک دائم میان مبدأ و منتهای حرکت در حال حرکت و گذر است و امری بسیط است و نمی‌توان آن را تجزیه کرد. دفعی الوجود و نقطه وار است. حرکت قطعیه امری متصل و دارای امتداد است به امتداد مسافت، که براساس آن، جسم متحرک در تمام آن قطعه از زمان منطبق بر تمام آن مسافت باشد و امری خط وار به شمار می‌آید که حدوث آن در حدوث زمان است.

ابن‌سینا معتقداست آنچه در خارج واقعیت دارد حرکت به معنای توسطیه است و حرکت قطعیه امری ذهنی است و در خارج وجود ندارد؛ امّا ملاصدرا معتقد است آنچه واقعیت دارد حرکت به معنای قطع است و در خارج وجود دارد و منطبق بر زمان است. او برای حرکت توسطیه وجود مجازی قائل شد و قطعیه دانستن حرکت از نظر وی زمینه برای اثبات حرکت جوهری شد. حرکت جوهری در فلسفه ملاصدرا مستلزم فهم صحیح اصالت وجود است. ملاصدرا با وجودی دانستن نحوه وجود حرکت زمینه را برای نقش اصالت وجود هموارمی‌سازد.

دو اصل تأثیرگذار در حرکت جوهری، وجودی شدن حرکت در حکمت ملاصدرا و اعتقاد او به حرکت قطعیه است. با توجه به این دو اصل، چون مقوله در حین حرکت دارای یک فرد است امّا فردی ممتد و سیال به طول مدت زمان حرکت (حرکت قطعیه) و حرکت نیز چیزی جز سیلان وجود همین فرد نیست، یعنی امری ممتد و متصل سیال است و این اتصال و پیوستگی از اموری است که ملاک وحدت شخصی است که انواع نامحدود بالقوه در آن حضور دارند آن‌ها را دچار تعدد شخصیت نمی‌سازد. پس حرکت جوهری حرکتی است که در ذات اشیاء (جوهر) روی می‌دهد و به عقیده ملاصدرا در نظام عالم، خدا فیض وجود را افاضه می‌کند و جهان و مردم در حال آفریده شدن است و یکپارچه حرکت است و این نظریه نقش عمده و تعیین‌کننده‌ای در حلّ بسیاری از مسائل فلسفی ایفا کرد.

  • منابع

    قرآن کریم

    • ابراهیمی، عبدالجواد، (1373)، «حرکت توسطیه و قطعیه از دیدگاه حکیم سبزواری»، فصلنامه معرفت، دوره 3، شماره 10، صص 26 –
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (بی­تا)، الشفا: الطبیعیات، فن سماع طبیعی، تحقیق: زائد سعید، بی­جا: مرکز تحقیق التراث.
    • ـــــــــــــــــــ، (1363)، الشفا: طبیعیات، فن اول مقاله دوم، فصل دهم، تصحیح: ابراهیم مدکور، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
    • ـــــــــــــــــــ،(1405ق)، شفا (طبیعیات)، ج1، منشورات، قم، مکتبۀ آیۀ الله نجفی.
    • ـــــــــــــــــــ، (1316ق)، شفا، ترجمه: محمدعلی فروغی، ترجمه فن سماع طبیعی، تهران، چاپخانه مجلس.
    • ـــــــــــــــــــ،(1364)، النجاۀ، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • احمدی، جعفر، (1393)، «بررسی تطبیقی حرکت در فلسفه ملاصدرا با فیزیک جدید»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان، دانشکده علوم انسانی.
    • حسن زاده آملی، حسن، (بی تا)، گشتی در حرکت، تهران، مؤسسه نشر فرهنگی رجاء.
    • رازی، فخرالدین، (1410ق)، المباحث المشرقیة، جلد1، بیروت، دارالکتب العربیة.
    • ساجدی، علی محمد، جاودانی زهرا، (1393)، «مسئله حرکت در حکمت متعالیه ملاصدرا و فلسفه لایب نیتس»، فصلنامه اندیشه دینی، دانشگاه شیراز، دوره 14، شماره 50، صص 39-64.
    • سجادی، سید جعفر، (1360)، مصطلحات فلسفی صدرالدین شیرازی، تهران، نهضت زنان مسلمان.
    • سروش، عبدالکریم، (1389)، نهاد ناآرام جهان، تهران، صراط.
    • شریفی، احمد حسین و یوسفی، محمدتقی، )1387(،«تحلیل و بررسی حرکت جوهری یا فرد سیّال مقوله جوهر»، معرفت فلسفی، دوره ششم، شماره اول، صص 73-98.
    • صدرالمتألهین شیرازی، محمدابراهیم، (1360ق)، الاسفارالاربعة، ج3، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
    • ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1981م)، الحکمۀ المتعالیة فی الاسفار العقلیۀ الاربعة، ج3، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
    • ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1998م)، الحکمۀ المتعالیة فی الاسفار العقلیۀ الاربعۀ، قم، طلیعه نور (ذوی القربی).
    • ـــــــــــــــــــــــــــــــــ،(1388)، حکمت متعالیه در اسفار اربعه، سفر اول از خلق به حق، ج3، ترجمه محمد خواجوی، تهران، مولی.
    • ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1378)، رسالۀ فی الحدوث، تصحیح: سید حسین موسویان، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    • عبودیت، عبدالرسول، (1395)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی: هستی‌شناسی و جهان‌شناسی، جلد 1، تهران، سمت.
    • کاپلستون، فردریک، (1363)، تاریخ فلسفه، ترجمه: جلال الدین مجتوی، جلد 1، تهران، مرکز انتشارات علمی فرهنگی.
    • مطهری، مرتضی، (1366)، حرکت و زمان در فلسفه اسلامی: درس‌های اسفار، جلد 1، تهران، انتشارات حکمت.
    • ـــــــــــ، (1385)، مجموعه­آثار درس‌های­اسفار (بحث حرکت)، جلد11، تهران، انتشارات صدرا.
    • ــــــــــ، (1386)، مجموعه آثار درس‌های اسفار (بحث حرکت)، جلد6، تهران، انتشارات صدرا.
    • معلمی،حسن، (1394)، حکمت­صدرایی، شرح­و تعلیقه بر­شواهدالربوبیة،جلد 2، قم، مجمع­عالی­حکمت.
    • ملکشاهی، حسن، (1388)، حرکت و استیفای اقسام آن، تهران، سروش.